Gervigreindin breytti leiknum yfir nóttu

Gagnaverið Verne á Ásbrú í Reykjanesbæ fagnar senn 15 ára rekstrarsögu. Fyrirtækið hefur nýverið tekið í notkun nýtt tengivirki sem rúmlega fimmfaldar þá orku sem verið getur í flæði á svæðinu. Við settumst niður með Styrmi Hafliðasyni framkvæmdastjóra Verne á Íslandi, og ræddum þessa gríðarlegu stækkun, alþjóðlegu gervigreindarbylgjuna, nýtt samstarf við Fjölbrautaskóla Suðurnesja og hvernig það kom til að tóm vöruhús hersins breyttust í hátæknisetur.

Fimmföldun á orkugetu inn á svæðið

Við byrjum á stóru fréttunum. Þið voruð að taka í notkun nýtt tengivirki á svæðinu. Hvað þýðir þetta nákvæmlega fyrir starfsemina?

„Þetta hefur gríðarlega mikla þýðingu. Við höfum verið í rekstri hér á Ásbrú síðan 2012 og erum því að detta í 15 ár í rekstri gagnavers. Gamla tengivirkið okkar, sem við tókum í notkun í upphafi, var 45 megavött. Nýja tengivirkið er hins vegar upp á 240 megavött, sem er rúmlega fimmföldun á þeirri orku sem við getum tekið á móti. Þetta er gríðarlega mikilvægt skref fyrir framtíð okkar og skýr skilaboð um hvert við stefnum.“

Af hverju ákváðuð þið á sínum tíma að reka ykkar eigið tengivirki í stað þess að treysta eingöngu á hefðbundna innviði?

„Tengivirkið er í raun tengipunkturinn okkar við Landsnet, sem flytur orkuna til okkar. Við ákváðum snemma að reka eigið tengivirki til þess að hafa betri stjórn á orkunni og hvernig við dreifum henni innan okkar svæðis. Þegar við erum að byggja nýja gagnasali og stækka, þá stjórnum við sjálf leiðunum sem orkan fer.“

Gagnavinnsluver frekar en gagnaver

Gagnaversiðnaðurinn virðist vera í gríðarlegum vexti. Hvað er það sem drífur þessa miklu eftirspurn áfram?

„Þetta er einn sá iðnaður á Íslandi sem vex hvað hraðast. Gagnaver í dag eru hreinlega orðin hluti af grunninnviðum samfélagsins, á borð við samgöngur eða rafmagn. Nútímalífstíllinn okkar treystir á við getum flétt upp fréttum í rauntíma, bókað flug á netinu eða notað heimabankann – öll þessi þjónusta reiðir sig á gagnaver sem grunninnvið.

En það sem hefur gerst á síðustu 12 til 18 mánuðum er eitthvað alveg einstakt. Leikurinn breyttist bókstaflega á alheimsvísu yfir nóttu vegna gervigreindarinnar (AI). Maður er vanur því að iðnaður þróist hægt og bítandi, en þarna var eins og maður hefði farið að sofa á sunnudagskvöldi í ákveðnum veruleika, og vaknað á mánudagsmorgni í nýjum heimi þar sem eftirspurnin hafði margfaldast á alheimsvísu. Allt í einu voru allir farnir að nota gervigreindina. Grunninnviðir gervigreindarinnar eru gagnaver; þar inni keyra líkönin. Með gervigreindinni varð risavaxin breyting í þessum iðnaði.“

Var þetta eitthvað sem þið sáuð fyrir?

„Við vorum ómeðvitað mjög vel undirbúin. Ísland hentar einstaklega vel fyrir tækni sem kallast High Performance Computing (HPC) eða ofurtölvurekstur. Við ákváðum fyrir tíu árum að sérhæfa okkur í þeim hluta gagnaversiðnaðarins. Viðskiptavinir okkar eru í raun miklu meira að vinna úr gríðarlegu magni upplýsinga heldur en að geyma þær. Þess vegna er orðið „gagnaver“ kannski dálítið rangnefni yfir starfsemi okkar á Íslandi – „gagnavinnsluver“ væri mun réttara. Þar sem við vorum þegar sérhæfð í ofurtölvurekstri og öll hönnum okkar á gagnasölum miðaðist við það, smellpössuðum við inn í þarfir gervigreindarlíkananna þegar sú bylgja fór af stað.“

Kom þessi fimmföldun á tengivirkinu þá til vegna þessarar sprengingar?

„Nýja spennuvirkið er búið að vera í framkvæmd í þrjú ár, þannig að ákvörðunin var tekin fyrir þessa miklu AI-bylgju. Við höfum raunar verið í stöðugum framkvæmdaham frá árinu 2012, alltaf að byggja eða breyta. Við gerðum ráð fyrir jöfnum og stöðugum vexti á Ásbrú, en þessi þróun gerir það að verkum að við þurfum að hlaupa mun hraðar en plön gerðu ráð fyrir.“

Frá BMW yfir í íslensku tæknifyrirtækin

Hverjir eru helstu viðskiptavinir ykkar?

„Fókusinn okkar hefur alveg frá byrjun verið á stór, erlend fyrirtæki, svokallaða enterprise viðskiptavini. Einn af okkar allra fyrstu viðskiptavinum árið 2012 var þýski bílaframleiðandinn BMW og síðar var Volkswagen lengi í viðskiptum hjá okkur. Að fá svona stór fyrirtæki strax í upphafi mótaði fyrirtækið og verkferlana okkar; við urðum að vera með þjónustuna á 100% hreinu til að standast þeirra ströngu alþjóðlegu kröfur, staðla og verkferla . Í dag erum við mikið með erlend fyrirtæki úr upplýsingatæknigeiranum (IT), fjármálageiranum, stórar rannsóknarstofnanir og háskóla, aðallega frá Bretlandi, Evrópu og Bandaríkjunum.“

En hvað með innlenda markaðinn, eiga íslensk fyrirtæki hlutdeild hjá ykkur?

„„Já, við erum með nánast öll alla helstu íslensku þjónustufyrirtækin í viðskiptum við okkur. En skalinn á því sem við erum að gera er einfaldlega það stór að þótt öll helstu upplýsingatæknifyrirtæki landsins séu með sinn rekstur hjá okkur, þá telst það samt sem áður mjög lítill hluti af heildarrekstrarumhverfi gagnaversins.“

Sagan á servíettunni og fullkomið veðurfar

Ef við spólum aðeins til baka – hvernig varð þessi hugmynd um stórtækan gagnaversrekstur á Íslandi eiginlega til?

„Fyrirtækið var stofnað árið 2008 en hugmyndin fæddist í raun á servíettu inni á skrifstofu tölvuleikjafyrirtækisins CCP. Hilmar, þáverandi framkvæmdastjóri CCP, var orðinn langþreyttur á því að þurfa stanslaust að senda tæknimenn til London til þess að vinna í gagnaverinu sem keyrði EVE Online-leikinn. Hann velti því fyrir sér af hverju það væri ekki hægt að reka gagnaver á Íslandi.

Að málinu komu sípan íslenskir og erlendir fjárfestar og stjórnendateymi með mikla reynslu úr gagnaversgeiranum vestanhafs og austan. Þeir sáu strax að Ísland bjó yfir einstökum kostum: Grænni, endurnýjanlegri orku og stanslausum vindi allt árið um kring.“

Skiptir íslenski vindurinn og kuldinn virkilega svona miklu máli?

„Já, heldur betur. Það er ekkert einsdæmi í heiminum að gagnaver nýti umhverfis eða utanaðkomandi loft til kælingar til þess að ná niður rekstrarkostnaði. En munurinn á Íslandi og öðrum löndum, eins og í Skandinavíu eða Kanada, er sá að hér getum við gert þetta allt árið um kring. Sumrin á Íslandi verða ekki of heit og veturnir verða heldur ekki of kaldir. Ef umhverfið úti verður of kalt, þá þarftu að eyða mikilli orku í að hita loftið upp áður en þú hleypir því inn í salina. Ísland liggur hins vegar alltaf á þessu fullkomna hitastigsbili fyrir utanaðkomandi kælingu, sem hefur bein og mjög jákvæð áhrif á orkunotkunina okkar.“

Af hverju varð Ásbrú á Suðurnesjum fyrir valinu sem staðsetning, yfirgefnar stórbyggingar Varnarliðsins sem var ný farið í burtu?

„Herinn fór árið 2006 og þegar fyrirtækið er stofnað tveimur árum síðar stóðu þarna margar tómar byggingar sem vantaði nýtt hlutverk. Það passaði fullkomlega við okkar umhverfisvænu framtíðarsýn að endurnýta húsnæði fremur en að byggja allt frá grunni. Við keyptum þessar byggingar árið 2008 – gamla verslun varnarliðsins, lagerhúsnæði og hús sem búslóðir hermanna biðu á milli þess sem þeir voru sendir annað. Að utan sérðu nákvæmlega sömu útveggi og þök og voru þá, en öllu innvolsinu hefur verið breytt í hátæknigagnaver.

Þegar við mættum fyrst á svæðið blasti við ákveðin sjón. Sum rými og skrifstofur voru nánast ósnert frá því að Kaninn fór. Þar voru skrifborð með pappírum, pennar og kaffibollar, rétt eins og fólk hefði bara staðið upp og átt von á að mæta aftur daginn eftir. En gekk hreinlega út og sagði bless. Við þurftum að byrja á að hreinsa þetta allt út. Þegar við byrjuðum var gagnaversiðnaður hreinlega ekki til á Íslandi og við þurftum að eiga mikil samtöl við stjórnvöld til að gera umhverfið samkeppnishæft. Við viljum meina að sjálft orðið „gagnaver“ hafi orðið til í íslenskri tungu í kringum tilkomu Verne,“ segir Styrmir kýminn.

Áhrif á nærsamfélagið: Fjöldi starfa og samstarf við FS

Hvað þýðir starfsemin á Ásbrú fyrir atvinnulífið á Suðurnesjum í dag?

„Í dag starfa tæplega 50 manns beint hjá Verne og starfsmannafjöldinn hefur vaxið stöðugt. Almennt er gert ráð fyrir því að fyrir hvert starf sem er beint að vinna hjá gagnaveri skapist 2-5 afleidd störf. Þetta er fólk frá íslenskum upplýsingatæknifyrirtækjum, iðnaðarmenn og tæknimenn sem þjónusta búnaðinn okkar eða viðskiptavinina. Við erum orðin veigamikill þáttur í atvinnulífi svæðisins og þau áhrif munu aukast.“

Eru áform um frekari stækkun á næstunni?

„Já, við erum með mörg spennandi verkefni í pípunum og horfum björtum augum á framtíðina. Miðað við okkar útreikninga gerum við ráð fyrir að auka mikið við starfsmannafjöldann hjá okkur  á næstu árum. Samhliða því má gera ráð fyrir að afleiddum störfum muni fjölga líka. Þetta eru dýrmæt og verðmæt tæknistörf sem krefjast menntunar. Þess vegna erum við mjög ánægðir að fá að taka þátt í þessum rekstri. Það er ekki sjálfgefið að Ísland sé hluti af þessari gervigreindarbylgju sem er að ganga yfir heiminn. Og við þurfum sameiginlegt átak margra aðila með okkur til að standa með okkur í þessari uppbyggingu.“

Þið nefnduð á kynningu á dögunum áhugavert samstarf við Fjölbrautaskóla Suðurnesja (FS). Í hverju felst það?

„Við sjáum fram á mikla mannaflaþörf í náinni framtíð og viljum tryggja að unga fólkið á svæðinu sjá tækifærin sem eru að skapast. Við settum okkur í samband við FS, en skólinn er með frábærar brautir í rafvirkjun, vélvirkjun, pípulagningum og annarri iðnmenntun. Hugmyndin sem við erum að þróa með þeim er að búa til sérstaka gagnaverssérhæfingu innan veggja skólans.

Krakkarnir myndu áfram læra sína hefðbundnu rafvirkjun eða vélvirkjun, en fengju sérhæfða áfanga eða verkefni sem undirbúa þau beint undir það hvernig stoðkerfi gagnavera virka. Þetta er „win-win“ staða; við fáum vel undirbúið framtíðarstarfsfólk og krakkarnir útskrifast með verðmæta þekkingu beint út í atvinnulífið í sínu nærumhverfi.“

Er nýja Suðurnesjalína 2 mikilvæg forsenda fyrir þessum vaxtaráformum ykkar?

„Jú, hún er algjör forsenda fyrir áframhaldandi framtíðarvexti Verne á þessu svæði. Við erum í nánu og góðu sambandi við Landsnet varðandi það mál, erum vongóðir og treystum því að það mál klárist sem allra fyrst.“

Frá Securitas yfir í framkvæmdastjórastólinn

Hverjir eiga gagnaverið á Ásbrú í dag?

„Í upphafi var þetta hópur íslenskra og erlendra fjárfesta og lífeyrissjóðirnir komu inn á tímabili. Árið 2022 var fyrirtækið selt til breska sjóðsins D9 og þá stækkaði Verne-brandið út fyrir landsteinana; gagnaver í Bretlandi og Finnlandi voru færð undir merki Verne þar sem nafnið okkar þykir mjög sterkt á alþjóðavísu. Árið 2024 keypti svo franskur innviðasjóður, sem hetir Ardian, eignasafnið. Þeir eiga einnig Mílu á Íslandi. Ardian er einn stærsti sjóður Evrópu sem sérhæfir sig í innviðum á borð við virkjanir og flugvelli. Gagnaver Verne er eina gagnaverseignin í þeirra safni.  En þótt eigendurnir séu erlendir, þá erum við algjörlega rekin sem sjálfstætt, íslenskt fyrirtæki hér heima.“

Að lokum Styrmir, hver er þinn eigin bakgrunnur og hvernig komst þú inn í þennan iðnað?

„Ég er upprunalega Reykvíkingur en flutti á Suðurnesin fyrir um átta árum síðan. Ég hóf störf á svæðinu árið 2011, þá sem starfsmaður Securitas. Ég var ráðinn til að taka yfir staðbundna gæslu hjá Securitas á svæðinu sem Kjartan Már Kjartansson stýrði þá, og mitt aðalverkefni var að hanna og setja upp öryggisgæsluna og skrifa verkferlana fyrir Verne á Ásbrú. Þannig fékk ég tækifæri til að taka þátt í uppbyggingunni frá fyrsta degi sem verktaki, uns ég var ráðinn yfir sem starfsmaður Verne árið 2013.

Eftir að hafa keyrt á milli í fimm ár tókum við fjölskyldan ákvörðun um að flytja suður árið 2014. Konan mín, Fríða, vinnur sem deildarstjóri í Stapaskóli. Við búum í Innri-Njarðvík og erum sammála um að þetta sé ein besta ákvörðun sem við höfum tekið. Samfélagið tók ótrúlega vel á móti okkur. Krakkarnir byrjuðu að æfa með Njarðvík og ég endaði sjálfur á því að vera formaður barna- og unglingaráðs í fótboltanum í Njarðvík í átta ár. Ég skilgreini mig algjörlega sem Reykjanesbæjarbúa í dag.“

Hvernig horfir framtíðin við þér eftir 15 ár í bransanum?

„Það er gríðarleg bjartsýni í gangi en líka ákveðin, heilbrigð óttablandin virðing fyrir því hversu stór verkefnin fram undan eru. En það sem lætur mig sofa afar vel á nóttunni er teymið mitt hérna hjá Verne. Flestir starfsmennirnir okkar hafa verið hér í meira en tíu ár. Sú reynsla og þekking sem þar býr tryggir að við getum með fullu öryggi tekist á við allt það sem framtíðin ber í skauti sér.“

Séð yfir húsakynni Verne Global á Ásbrú. Næsta stækkun verður í austur, til hægri á myndinni.

Nýja tengivirkið sem nýlega var tekið í notkun.

Verne hefur nýtt vel húsnæði sem Varnarliðið var með í sinni starfsemi.

Þær eru líka ofurvaxnar pípurnar sem notaðar eru til kælingarinnar á tölvubúnaðinum.

Núverandi og verðandi fulltrúar Reykjanesbæjar voru á kynningu í Verne nýlega, f.v. Kjartan Már Kjartansson, fráfarandi bæjarstjóri, Gunnlaugur Kárason, formaður bæjarráðs og Vilhjálmur Árnason, næsti bæjarstjóri.