VG í vörn og sókn

Nú er ljóst að þeir varkáru höfðu lög að mæla upp úr aldamótum þegar Helguvík var skipulögð fyrir stóriðju. Mannvirkjum var hróflað þar upp, hverju á eftir öðru, bara til bölvunar. Nú er byrjað að brjóta niður rándýra, rammgerða minnisvarða um atvinnustefnu hægrimanna á Suðurnesjum, hægrimanna í öllum flokkum, nema Vinstri grænum!

Helguvík hentar ekki stóriðju

Haustið 2006 mynduðu Vinstri græn á Suðurnesjum vinnuhóp sem lagði til hvað gera skyldi, atvinnu- og mannlíf á svæðinu til eflingar, hvernig nýta mætti mannvirkin sem herinn skyldi eftir og hvernig hreinsa skyldi óþverra eftir hann. Vinstri græn fylgdu hugmyndunum eftir í ræðu og riti en voru ekki með fulltrúa í bæjarstjórnum og ekki í ríkisstjórn fyrr en 2009. Sumt gekk þó eftir, undir forystu annarra, svo sem uppbygging þekkingarsamfélags skapandi greina og starfsemi tengd flugvellinum, en annað því miður ekki, svo sem alþjóðleg björgunar- og friðarmiðstöð eða fullkomið sjúkrahús við alþjóðaflugvöll.

Frá upphafi hafa Vinstri græn verið andvíg áherslu hægrimanna á stóriðju til atvinnusköpunar. Þeir bentu á að þar fást fæst störf fyrir peninginn og bitnar mjög bæði á efnahag og náttúru. Hreyfingin barðist af krafti gegn byggingu Kárahnúkavirkjunar og ekki síður gegn álveri í Helguvík og tilheyrandi náttúrueyðileggingu vegna stórfelldra virkjana. Þess í stað lagði VG áherslu á fjölþætta atvinnustarfsemi í smáum og meðalstórum fyrirtækjum – „eitthvað annað“ sögðum við og margir gerðu grín að því. Svo bentum við á að annars konar „stóriðja“ væri þegar til staðar og í örum vexti, nefnilega flugvöllurinn og flugstöðin, og lögðum áherslu á að ferðaþjónusta yrði efld.

Vinstri græn studdu eindregið samtökin Sól á Suðurnesjum, sem störfuðu af krafti árið 2007, með það að markmiði að varðveita náttúrufar og landslagsheildir Reykjanesskagans, opna umræðu meðal almennings á Suðurnesjum um áhrif álvers á umhverfi og samfélag og knýja fram kosningar um álver í Helguvík. Systursamtökunum Sól í Hafnarfirði tókst að knýja fram íbúakosningu og komu þannig í veg fyrir enn meiri stækkun álversins í Straumsvík.

Umhverfisráðherra okkar, Svandís Svavarsdóttir, varð fyrir árásum Suðurnesjaafturhalds fyrir það að sinna starfsskyldum sínum og taka til varnar fyrir náttúruperlur Reykjanesskaga. Hún benti á að ekki lægi fyrir hvaðan orka ætti að koma til stóriðjunnar í Helguvík og vildi staldra við. Svandís var þá sökuð um að standa í vegi fyrir atvinnuuppbyggingu á svæðinu, en síðar kom í ljós að áform um álver í Helguvík voru byggð á sandi.

Ekki pípuverksmiðju, ekki álver, ekki kísilver

Árin 2002–2004 barðist þáverandi bæjarstjóraríhald hart fyrir því að byggja í Helguvík stálpípuverksmiðju International Pipe and Tube. Þrátt fyrir undirritaða samninga og bjartsýni rann verkið út í sandinn og lóðarúthlutun var afturkölluð árið 2010. Vinstri græn börðust á móti, bæði á heimavelli og á Alþingi. En þá vaknaði upp mun illvígari draugur – risavaxið álver!

Árið 2005, í aðdraganda hrunsins, var mikill pólitískur þrýstingur á byggingu risaálvers í Helguvík. Verksmiðjuhús var byggt að hluta en ekki fékkst orka til að starfrækja það. Lágt álverð og minnkandi áhugi íslenskra orkufyrirtækja á að selja sig ódýrt skipta þar máli.

Skóflustunga álvers Norðuráls í Helguvík, í eigu Century Aluminum, var tekin 6. júní 2008. Gangsetja átti fyrsta áfangann 2010 og átti heildarframleiðslugetan að verða 360 þúsund tonn á ári – nær tvöfalt meiri en í Straumsvík – og þyrfti 600 megawött af orku. Hefði öll virkjanleg orka á Reykjanesskaga og Þjórsá ekki dugað til. Um 150 megawött áttu að koma frá HS Orku, sem undirritaði samning 2007 – vægast sagt óhagstæðan – og barðist svo í mörg ár til að rifta honum. Orkuveita Reykjavíkur – sem um tíma var á valdi gráðugra einkaaðila – skuldbatt sig einnig til að selja orku til álversins.

En svo tók ekki betra við, nefnilega kísilmartröð. Sú saga er rakin í Víkurfréttum 25. mars sl. og þarf ekki að orðleggja hana hér. Sem stendur eru engar skóflustungur teknar í Helguvík, bara brotið niður.

Já, þetta voru dýrir og blautir draumar sem öll pólitíkin á Suðurnesjum stóð saman um – nema Vinstri græn, sem andmæltu og bentu á aðra möguleika.

Hvað nú, Vinstri græn?

Okkur Vinstri grænum var frá upphafi ljóst að Helguvík hentaði ekki til stóriðju – hvorki stálpípur, ál né kísil – og við reyndum að koma í veg fyrir stórslys sem þar urðu. Flokkurinn bauð fram í Reykjanesbæ 2006 (Sigurður Eyberg) og 2010 (Gunnar Marel), náði talsverðum árangri en fékk engan kjörinn. VG átti tvo bæjarfulltrúa í Grindavík 2009, þá Garðar Pál Vignisson og Björn Haraldsson. Svo hafa flokksmenn verið með í blönduðum framboðum annars staðar.

Frá upphafi hafa Vinstri græn verið öflug á Alþingi, ýmist í stjórn eða stjórnarandstöðu, þar til nú að ekkert vinstriafl er á Alþingi Íslendinga! Enginn sem berst fyrir málstað friðar í því ógnarófriðarbáli sem nú logar og hjáróma raddir til náttúruverndar.

En Vinstri græn halda sínu striki. Við hnykktum á okkar skýru stefnu á landsfundi á Selfossi um daginn og kusum nýjan formann, Rósu Björk Brynjólfsdóttur, sem er reyndur stjórnmálamaður, ættuð af Vatnsleysuströnd.

Nú verður spennandi að fylgjast með kosningunum í Reykjavík, Kópavogi og Hafnarfirði, þar sem Vinstri græn og annað vinstra fólk ætlar í sameiningu að berjast fyrir réttlátara samfélagi, velferð, raunhæfum lausnum í húsnæðismálum og að rödd íbúa fái meira vægi í töku ákvarðana. Skoðanakannanir benda til þess að Vinstrið fái góðan stuðning kjósenda.

Þorvaldur Örn Árnason, Vogum
(í stjórn félags Vinstri grænna á Suðurnesjum frá upphafi).

Lesefni á vef:

Saga álvers í Helguvík öll  Birt 2016. Gott yfirlit.

Nýr formaður VG hefur orðið: Grænni, friðsamlegri og manneskjulegri framtíðarsýn – Vinstri græn