Þörf fyrir stað eins og Fjölsmiðjuna er vaxandi

Fjölsmiðjan á Suðurnesjum fagnaði 15 ára afmæli sínu í síðustu viku. Frá því að fyrstu ungmennin hófu þar störf árið 2011 hafa yfir 400 einstaklingar farið í gegnum starfsþjálfun hjá smiðjunni. Blaðamaður Víkurfrétta heilsaði upp á Þorvarð Guðmundsson, Þorra, forstöðumann Fjölsmiðjunnar, þegar hann var í vöfflubakstri síðasta föstudag og ræddi við hann um starfið og þá einstöku sigra sem eiga sér stað innan veggja Fjölsmiðjunnar alla daga.

„Við urðum 15 ára í vikunni, miðað við hvenær fyrstu krakkarnir hófu störf þann 17. mars 2011,“ segir Þorri. „Húsnæðið var gert klárt haustið á undan en síðan þá hefur þetta verið vinnustaður þar sem krökkum býðst að komast úr óvirkni. Hér er reglulegur vinnutími og þau taka þátt í að reka staðinn frá A til Ö.“

Eldhúsið er hjartað og akkerið

Þorri er oftast sjálfur í eldhúsinu og það er meðvituð ákvörðun. „Ef ég væri á lokaðri skrifstofu væri þröskuldurinn hærri. Hér við þessa eyju hafa fjölmörg mál verið rædd og leyst. Ég tek á móti þeim á morgnana, við förum rólega í gang og svo er morgunmatur klukkan tuttugu mínútur yfir níu. Ég legg mikið upp úr því að hafa hann staðgóðan og fjölbreyttan. Krakkar fúnkera hreinlega betur ef þau eru södd og sæl og meltingin komin í gang.“

Nytjamarkaðurinn Kompan heldur öllu gangandi

Rekstur Fjölsmiðjunnar byggir á samspili opinberra styrkja og tekna af nytjamarkaðnum Kompunni. „Styrkirnir sem við fáum frá ríkinu hafa ekkert hækkað í mörg ár, en húsaleiga, laun og eldsneyti á bílana hækkar eins og annað. Þess vegna er nytjamarkaðurinn það sem heldur okkur á floti,“ útskýrir Þorri.

Krakkarnir sjá um að taka á móti vörum, þrífa þær, djúphreinsa og verðmerkja. „Við búum við þann góða kost hér á Suðurnesjum að fólk lætur vörurnar renna til okkar. Við erum með tvo sendibíla; einn stóran sem er á ferðinni allan daginn að sækja húsgögn og búslóðir, og annan minni fyrir smærri sendingar og til að ferja krakkana.“

Tölvur, hjól og raftæki: Fjölbreytt starfsþjálfun

Nýjung í starfseminni er samstarf við Fjölsmiðjuna á höfuðborgarsvæðinu um sölu á tölvum. „Við erum með fartölvur í umboðssölu sem ungmenni þar hafa yfirfarið og sett upp með Windows 11. Þetta er eina varan sem við erum með í umboðssölu og það er ábyrgð á þeim. Þarna erum við að styðja við bakið á öðrum ungmennum sem hafa þessa tölvukunnáttu.“

Þá rekur Fjölsmiðjan einnig lítið hjólaverkstæði. „Við seldum nokkur hundruð hjól í fyrrasumar. Við gerum upp hjól sem okkur eru gefin, setjum í þau nýja varahluti eða tökum íhluti úr öðrum hjólum. Þetta er frábær þjálfun og eykur fjölbreytnina í starfsþjálfuninni. Við sjáum líka að fólk sem er nýflutt til landsins kaupir mikið hjól sem sinn fyrsta fararskjóta, og afar og ömmur eru stórkaupendur að barnahjólum og leikföngum.“

Rafmagnsdót fer heldur ekki óskoðað í gegn. „Við erum með starfsmann sem fer yfir öll smáraftæki og flokkar þau. Ekkert fer í búðina án þess að það sé yfirfarið.“

„Hreinasti markaður landsins“ og baráttan við prúttið

Þorri er stoltur af Kompunni og segist hvergi sjá jafn snyrtilegan markað. „Krakkarnir leggja metnað í þetta. Þau eru orðin lunkin við að gúggla vörumerki og meta virði hluta, hvort sem það er tekk eða sjaldgæfar vinylplötur. Við erum t.d. með starfsmann sem er orðinn algjör snillingur í að meta úr og skartgripi og skipta um rafhlöður.“

Verðlagningin er þó stundum bitbein. „Við reynum að vera á pari við aðra eða ódýrari. Það er því miður svolítið um að fólk reyni að prútta, sem mér finnst leiðinlegt. Það setur óþægilega pressu á krakka í starfsþjálfun. Maður fer ekki í Bónus og biður um afslátt af eplum. En auðvitað á fólk líka að geta verið heppið og gert góð kaup; við fögnum því ef fólk finnur dýrgrip á góðu verði hjá okkur.“

Virkni, virðing og von

Í dag eru um 27 til 29 ungmenni hjá Fjölsmiðjunni á hverjum tíma, á aldrinum 16 til 24 ára. Um tíu þeirra eru í námi við FS eða MSS samhliða virkninni. „Ég breyti framfærslunni þeirra í laun sem er mikill hvati. Margir krakkar sem hingað koma hafa orðið fyrir einhverju í lífinu sem olli vanvirkni. Við reynum að finna styrkleikana, byggja ofan á getuna og mæta þeim þar sem þau eru stödd. Það er ekkert dásamlegra en að sjá þau blómstra í afgreiðslunni þrátt fyrir félagsfælni eða aðrar greiningar.“

Fyrstur kemur, fyrstur fær

Þorri leggur áherslu á að reglum sé fylgt í búðinni til að tryggja sanngirni. „Við gáfumst upp á því að taka við pöntunum í gegnum síma. Þetta er það mikið umleikis að við náum ekki að halda utan um það. Það er heldur ekki sanngjarnt gagnvart þeim sem eru í búðinni að einhver geti hringt og pantað hlutinn. Það er því bara fyrstur kemur, fyrstur fær og það verður að vera þannig.“

Eftirfylgni og föðurlegt þel

Þorri hefur verið við stjórnvölinn í 12 ár og segir þetta orðinn lífsstíl. „Ég lærði markþjálfun til að geta nýtt þá tækni í starfinu. Það sem drífur mann áfram er að sjá krakkana taka framfaraskref. Ég legg t.d. mikla áherslu á að þau taki bílpróf, það er lykill að vinnu hér á svæðinu.“

Hann heldur sambandi við marga sem hafa farið í gegnum prógrammið í Fjölsmiðjunni. „Þau koma hingað og uppfæra ferilskrárnar eða nota mig sem tengilið. Maður finnur þetta föðurlega þel; að vita afdrif þeirra. Það eru þessir sigrar sem skipta máli, þegar krakkar sem þorðu ekki að vona neitt eru allt í einu fúnkerandi í samfélaginu og búnir að skapa sér framtíð.“

Þörfin fer vaxandi

Þrátt fyrir 15 ára farsæla sögu segir Þorri að þörfin fyrir staði eins og Fjölsmiðjuna fari síst minnkandi. „Krakkafjöldinn hefur tvöfaldast á þeim 12 árum sem ég hef verið hér. Við viljum ekki að unga fólkið okkar brenni inni heima hjá sér. Við viljum að þau verði hluti af samfélaginu og beri það uppi eins og við hin.“