Dásamlegt að vera komin hingað inn

Það er léttleiki og einlæg ánægja í rödd Þuríðar Ingibjargar Elísdóttur þegar hún gengur um nýja hjúkrunarheimili Hrafnistu í Reykjanesbæ með útsendurum Víkurfrétta. „Það er bara alveg dásamlegt að vera komin hingað inn. Aðstæðurnar eru frábærar, bæði fyrir íbúa og fyrir starfsfólk,“ segir Þuríður, forstöðumaður Hrafnistu í Reykjanesbæ. Nýja hjúkrunarheimilið er 80 rýma á fjórum hæðum og stendur við Krossmóa og bætist við þau 60 rými sem voru á Nesvöllum.

Þuríður segir flutninginn úr Hlé-vangi í Keflavík hafa verið stórt skref, ekki bara vegna nýs húsnæðis, heldur vegna þess að nýja heimilið geri íbúum kleift að halda betur í sjálfstæði sitt og sjálfsvirðingu. Þar nefnir hún sérstaklega það sem gæti hljómað eins og tæknileg smáatriði í eyrum sumra en er í raun stórt lífsgæðamál: baðherbergin.

Á nýja heimilinu er komin baðherbergislausn frá Bano þar sem salerni eru rafdrifin, hækkanleg og snúningsstillanleg, og vaskarnir einnig rafdrifnir. Öryggisstangir eru inni á baðherberginu og allt er hugsað þannig að íbúi geti hreyft sig um rýmið með meiri stjórn og öryggi að leiðarljósi.

„Við erum að leggja áherslu á aðstæður þar sem fólk getur haft það mjög gott og líka haldið sinni sjálfsvirðingu og gert það sem það getur sjálft,“ segir hún og leggur áherslu á að þetta snúist ekki um „þægindi“ eitt og sér. Það snúist um að fólk þurfi ekki að upplifa sig hjálparlaust í aðstæðum sem eru viðkvæmar.

Ekki aldurinn heldur umönnunarþörfin

Þuríður segir mikilvægt að fólk skilji að hjúkrunarheimili eru ekki lengur einfaldlega „fyrir eldra fólk“, heldur fyrir fólk sem hefur fengið samþykkt færni- og vistunarmat og þarf umönnun og eftirlit allan sólarhringinn. Ferlið geti hafist víða: í hvíldarinnlögn þegar fólk kemst ekki heim aftur, eða þegar einstaklingur hefur verið lengi heima, fullnýtt heimahjúkrun og félagsþjónustu en þarf samt meiri stuðning.

Þegar samþykki liggur fyrir fer fólk á biðlista og biðlistarnir hafa verið að lengjast mikið undanfarin ár.

„Biðlistarnir jukust svakalega hérna á okkar svæði þegar náttúruhamfarir röskuðu Grindavík,“ segir Þuríður og bendir á að þó að verið sé að opna ný rými verði áfram bið, spurningin sé bara hversu löng.

Í hennar huga er þetta ekki bara spurning um fjölda rýma heldur líka tímasetningu. Hún vill að fólk komi ekki inn of seint, sé ekki orðið svo veikburða að það nái ekki að nýta endurhæfingu og virkni sem getur skipt sköpum í daglegu lífi.

Flutningur á 90 mínútum

Þegar íbúarnir voru fluttir úr Hlévangi yfir á nýja heimilið var það gert með vel skipulögðu átaki og Þuríður lýsir flutningnum með stolti. „Við fluttum 14. desember og þetta tók um einn og hálfan tíma. Þetta var alveg magnað,“ segir hún.

Um 30 íbúar fluttu með og undirbúningurinn var mikill. Í vikunni fyrir flutning var opið á kvöldin svo aðstandendur gætu komið inn og „sett heimilið upp“: komið með persónulega muni, myndir og það sem gefur karakter og hlýju. Á flutningsdeginum sjálfum tóku aðstandendur virkan þátt og þeir sem þurftu hjólastólabíl fengu sinn flutning. Íbúarnir á Hlévangi borðuðu hádegismat saman á gamla staðnum og fengu svo kaffi og tertu á nýja heimilinu.

Þuríður segir þetta hafa verið einstaka samvinnu, eins konar samfélagsverkefni sem sýni styrk Suðurnesjanna. Um leið viðurkennir hún að þó að nýtt húsnæði sé mikil framför fylgi því líka söknuður að yfirgefa stað sem var heimili með góðum anda og samfélagi í mörg ár. Aðlögun taki tíma en hún sé þess virði.

Dagurinn er blanda af umönnun, þjálfun og samveru

Á hjúkrunarheimilinu er enginn dagur nákvæmlega eins. Þuríður lýsir dögunum sem blöndu af umönnun og endurhæfingu en líka því að reyna að halda lífinu lifandi: hreyfingu, verkefnum, samtölum og hlátri.

Fólk vaknar á mismunandi tímum, fær morgunmat, svo tekur við þjálfun, hádegismatur, virkni, kaffitími og hvíld. Starfsfólk aðstoðar við athafnir daglegs lífs en markmiðið er alltaf að styðja fólk til að gera það sem það getur sjálft.

Iðjuþjálfun og sjúkraþjálfun eru stór hluti af því, segir hún, og það sé auðvelt að vanmeta hversu mikið slíkt getur breytt líðan. Virknin sé fjölbreytt og reynt að einstaklingsmiða: bingó sem þjálfar hugann og fínhreyfingar, púsl og fleira.

„Við erum að byggja upp endurhæfingardeild. Markmiðið er að búa sem best að öllum og styðja eins mikið sjálfstæði og hægt er.“

Einmanaleiki, andleg líðan og „símalaust heimili“

Þuríður segir aukna áherslu vera á félagslega og andlega þætti. Þjónustukannanir hafi sýnt að margir íbúar upplifi einmanaleika og það sé verkefni sem ekki leysist með tækjabúnaði eða verklagi, heldur nærveru.

Þess vegna sé verið að byggja upp meiri dagskrá um helgar og á kvöldin: sitja saman, spjalla, horfa á tónleika í sjónvarpinu, spila og skapa samverustundir.

Eitt af því sem Hrafnistuheimilin eru að innleiða er einnig það sem Þuríður kallar „símalaus heimili“ hjá starfsfólki. Það er samt ekki símabann, heldur takmörkun til að draga úr símanotkun í vinnu og skapa meiri tíma fyrir samskipti við íbúa.

Baðherbergin, lífsgæði, öryggi og vinnuvernd í einu

Þó að umræðan fari víða, í mönnun, biðlista, endurhæfingu og félagslíf, kemur Þuríður aftur og aftur að því sama: að aðstæður skipti sköpum þegar fólk er viðkvæmt.

Hún lýsir baðherbergislausninni sem stórri lyftistöng fyrir sjálfstæði íbúanna. Hún segir það skipta máli að fólk geti farið inn á baðherbergið með meiri stjórn, gripið í öryggisstangir og nýtt rafdrifna stillingu á salerni og vaski. Íbúar fái meira næði, meira öryggi og minni tilfinningu um að vera „á valdi aðstæðna“.

Samhliða því sé þetta líka mikilvægt fyrir starfsfólk, bæði vegna öryggis og vinnuálags, og fellur að öðrum nýjungum eins og loftlyftubrautakerfinu sem gerir mögulegt að færa íbúa, sem þess þurfa, um rýmið á einni braut, jafnvel inn á salerni, þegar viðkomandi getur ekki staðið í fætur.

Mönnun, fagmennska og áskoranir rekstrarins

Þuríður segir mönnunina hafa verið stærstu spurninguna þegar kom að flutningi í nýtt og stærra húsnæði en einnig það sem kom henni mest á óvart í jákvæðri merkingu. Atvinnuleysi á Suðurnesjum hafi hjálpað en hjúkrunarfræðinga vanti samt og það sé áskorun sem sjáist um allt land. Lausnir felist meðal annars í því að styrkja hlutverk sjúkraliða og byggja upp sterkan kjarna.

Um leið segir hún reksturinn flókinn. Daggjöld frá ríkinu dugi skammt þegar metnaðurinn er mikill.

„Við viljum gera svo vel og sinna öllu okkar starfi eins best er og veita okkar fólki öryggi og vellíðan,“ segir hún og bendir á að aukið fjármagn myndi skila sér beint í auknum lífsgæðum, sérstaklega í félagslegri þjónustu og andlegri líðan.

„Sigurlaunin“ eru brosin og lífssögurnar

Þegar talið berst að því sem gefur henni mest í starfi verður Þuríður ekki lengi að svara. Hún talar um þakklætið, um brosin og um að finna lausnir, jafnvel á dögum sem eru þungir.

„Ef ég er þreytt og sest með íbúum og spjalla, þá kemur orkan aftur,“ segir hún. Hún lýsir því hvað það sé dýrmætt að hlusta á lífssögur fólksins sem býr á heimilinu og að það sé lærdómur sem endurnýjar mann.

Á vegg á Hlévangi er lengi texti sem Þuríði þykir lýsa starfinu fullkomlega: „Það þarf fólk eins og þig fyrir fólk eins og mig.“ Hún segir að setningin minni starfsfólk á hvað það er sem skiptir máli og svo bætir hún við sögu sem hún kallar sigurlaunin í starfinu.

„Um daginn sagði íbúi við mig: „Það þarf svona yndislega konu eins og þig til að hugsa um menn eins og mig.“ Þetta eru sigurlaunin í svona starfi.“

Suðurnesjakona í húð og hár

Þuríður er alin upp við Suðurnesin. Hún bjó fyrstu árin í Vogum, fluttist svo til Sandgerðis og segir uppeldið hafa mótað sig: kærleikur, samstaða og það að rétta öðrum hjálparhönd. Hún byrjaði 11 ára að vinna í saltfiski og hefur alla tíð unnið mikið, í fiskvinnslu og í umönnun.

Í hjúkrun fann hún sína köllun snemma, sérstaklega þegar hún hóf störf við öldrunarhjúkrun á Garðvangi í Garði. Hún er gift Halldóri Einarssyni, á tvö börn og flutti til Reykjanesbæjar árið 2008. Þar nýtur hún þess að búa og vinna í sama samfélagi, með stuttar boðleiðir og sterk tengsl.

Og kannski er það einmitt það sem liggur undir öllu sem hún segir um nýja heimilið: að þetta sé ekki bara hús, heldur staður þar sem á að lifa með reisn.

„Það er val í lífinu að mæta hverjum degi með gleði og gera það besta úr aðstæðunum,“ segir Þuríður. „Enginn dagur er eins hjá okkur, en við höldum í gleðina, brosið og kærleikann. Stundum er það besta hjúkrunin sem við getum veitt.“

HVER ER ÞURÍÐUR INGIBJÖRG ELÍSDÓTTIR?

Þuríður Ingibjörg Elísdóttir ólst upp fyrstu árin í Vogum á Vatnsleysuströnd en flutti síðan til Sandgerðis, þar sem hún átti ánægjuleg uppvaxtarár. Hún er yngst þriggja systra og hafa þær allar menntað sig á heilbrigðissviðinu, mótaðar af uppeldi þar sem lögð var áhersla á kærleika og að rétta öðrum hjálparhönd. Þuríður byrjaði snemma að vinna, aðeins 11 ára gömul í saltfiski, og hefur alla tíð verið dugleg til verka bæði í fiskvinnslu og umönnun.

Hún stundaði nám við Fjölbrautaskóla Suðurnesja og lauk síðar hjúkrunarfræðinámi. Á öðru ári í náminu hóf hún störf á hjúkrunarheimilinu Garðvangi í Garði og fann þar sitt svið, öldrunarhjúkrun, sem hún hefur starfað við síðan. Hún lýsir starfinu sem fjölbreyttu og lærdómsríku, þar sem markmiðið er ávallt að veita sem besta þjónustu og kynnast íbúum og lífssögum þeirra.

Þuríður er gift Halldóri Einarssyni og eiga þau tvö börn. Fjölskyldan flutti til Reykjanesbæjar árið 2008 og líður henni vel í bæjarfélaginu. Í frístundum leggur hún rækt við fjölskyldulífið, hugar að líkama og sál og sækir í útivist, sérstaklega göngur og náttúru Suðurnesja.