Vill nýta áhrif úr þinginu til góðs fyrir samfélagið á Suðurnesjum

Vilhjálmur Árnason var efstur í oddvitakjöri Sjálfstæðisflokksins í Reykjanesbæ sem fram fór 31. janúar. Vilhjálmur fékk rúmlega helming atkvæða og mun leiða flokkinn í komandi sveitarstjórnarkosningum. Við fengum Vilhjálm í spjall og spurðum hann spjörunum úr. Viðtalið er einnig aðgengilegt í sjónvarpsinnslagi á vf.is sem sjá má hér að neðan.

Til hamingju, Vilhjálmur, þú fékkst rúmlega helming atkvæða en hversu sigurviss varstu fyrir þetta leiðtogaprófkjör?

„Miðað við hvatninguna og áskorunina sem ég fékk í aðdragandanum varð ég mjög bjartsýnn þegar ég lagði af stað. En í svona vegferð tekur maður engu gefnu og þorir ekki að treysta neinum fyrr en búið er að telja upp úr kössunum.“

Hverju þakkarðu sigurinn?

Ég þakka sérstaklega miklum samtakamætti hjá fólkinu sem kom með mér í þessa vegferð og aðstoðaði mig. Þetta var samheldinn hópur með skýra sýn til framtíðar fyrir Reykjanesbæ og sá samtakamáttur skilaði árangrinum.

Það kom upp gagnrýni þegar þú fórst í vísindaferð með ungum sjálfstæðismönnum, þar sem stóð til boða áfengi, og ferðin endaði fyrir utan kosningastað ykkar í Grófinni í Keflavík. Þú ákvaðst að svara ekki fyrir þetta, af hverju?

Ég var ekkert að svara fyrir það, það var ekkert að svara fyrir þessa frétt. Þetta var eitt það besta sem kom upp í kosningabaráttunni.

Virkaði svo eins og besta auglýsingin?

Já, þetta var mesta auglýsingin: að ég væri með unga fólkið með mér og að það væri mætt í Sjálfstæðisflokkinn. Þetta efldi lýðræðislega þátttöku og takturinn í framboðinu varð betri eftir þetta. Í fréttinni kom ekkert fram sem þyrfti að svara öðru en að unga fólkið kom og fékk fræðslu um atvinnuuppbyggingu og tækifærin í Helguvík.

En fannst þér eðlilegt að stoppa ferðina fyrir utan kjörstaðinn á ykkar heimili í Grófinni?

Ég veit ekki alveg hvort það var ósk þeirra sem voru í ferðinni eða hver ákvað það, en það sem ég tók eftir var hvað fáir nýttu sér að kjósa. Þannig að það var augljóst val þeirra að fara að kjósa. Ég fagna alltaf aukinni þátttöku. Þetta er stærsta prófkjör sem hefur verið haldið hér og frábær þátttaka var og jafnvel sambærileg við stóran flokk á höfuðborgarsvæðinu. Það tóku jafn margir þátt í prófkjörinu og kusu flokkinn í síðustu sveitarstjórnarkosningum. Ég er sérstaklega ánægður hvað ungt fólk var virkt og þátttakan góð.

Hvað varð til þess að þú ákvaðst að fara í oddvitaprófkjör?

Það var margt. Ég fann fyrir mikilli hvatningu. Fólk sá tækifæri til að gera enn betur hér á Suðurnesjum og taldi að reynsla mín og þekking og sú staða sem ég hef áunnið mér sem þingmaður svæðisins í 13 ár gæti hjálpað til við að nýta tækifærin. Ég bý í samfélagi með fjölskyldunni minni og sé bæði tækifærin og hvar má gera betur. Mig klæjaði í fingurna að taka þátt í þessu verkefni og í stjórnmálum þarf maður að taka stórar áskoranir og ákvarðanir.

Margir benda á að þú sért starfandi þingmaður og að Suðurnesjamenn séu ekki margir á þingi. Af hverju einbeitir þú þér ekki bara að þinginu þangað sem þú varst kosinn?

Ég segi að eftir reynsluna af þinginu og þeim árangri sem ég hef náð þar, og með traust, tengsl og þekkingu á kerfinu, geti ég haft gríðarleg áhrif þó að ég sé ekki lengur í stjórnarandstöðu með eitt atkvæði. Ég vil nýta þessi áhrif til góðs fyrir samfélagið á Suðurnesjum. Þetta er eins og „tveir fyrir einn“; ég get haft áhrif á þinginu og nýtt tengslin til góðs hér heima, bæði til að tala upp svæðið og líka til að leita beint í stjórnkerfið þegar áskoranir koma upp.

Kom þessi umræða strax upp um að þú vildir komast í bæjarstjórastólinn?

Ég hef fundið þetta þverpólitískt: fólk vill pólitískan bæjarstjóra. Þá nær bæjarstjórinn að sinna sinni ábyrgð betur. Kjartan hefur staðið sig vel en hefði hugsanlega oft viljað skýrara umboð og gert hlutina öðruvísi ef hann hefði verið pólitískt kjörinn.

Finnst þér þetta sanngjarnt gagnvart kjósendum á Alþingi að segja bara bless og fara í Reykjanesbæ?

Ég hef ekki fundið gagnrýni vegna þess. Ég hef fundið mikinn stuðning. Ég er enn þá og verð áfram fram að næsta landsfundi sem ritari Sjálfstæðisflokksins. Fólk getur áfram leitað til mín. Í prófkjörinu komu margir sem ég hef unnið með og studdu mig, sem sýnir að það sem ég hef gert hefur skipt máli. Ég er enn til staðar þó að starfsvettvangurinn breytist.

Hvað sagði oddviti ykkar í Suðurkjördæmi, Guðrún, um þetta?

Ég hef rætt við Guðrúnu og marga aðra á þinginu. Sumir höfðu áhyggjur af að ég færi með reynslu og þekkingu út úr þingflokknum, en við erum með öflugan þingflokk og ég hef ekki áhyggjur af því.

Förum í framtíðina: ef þið lendið aftur í minnihluta eftir kosningar í vor, hvað ætlarðu að gera þá?

Þá tek ég stöðuna. Sama hvernig fer mun ég alltaf vinna fyrir samfélagið hér á svæðinu, tala um svæðið og vinna fyrir það. Ef við komumst ekki í meirihluta hefur það áhrif á verkaskiptingu hópsins, en ég er að fara í framboð sem oddviti öflugs hóps.

Sérðu fyrir þér að vera áfram á þingi en jafnframt bæjarfulltrúi?

Já. En framtíðin getur alltaf breyst. Staðan í bæjarfélögum eins og okkar er líka þannig að bæjarfulltrúar eru oft í fullri vinnu. Alþingisstarfið er heldur ekki „átta til fimm“.

Getur það gert ykkur erfiðara fyrir í samstarfi ef þið segið fyrir fram að þú viljir verða bæjarstjóri?

Nei. Við komum skýrt fram um að það sé stefna okkar að hér verði pólitískt skipaður bæjarstjóri og segjum strax hver er okkar bæjarstjóraefni. Við höfum aldrei sagt að við reiknum með hreinum meirihluta, við gerum frekar ráð fyrir samstarfi. Ef einhver flokkur fær afgerandi kosningu er hann líklegur að fá bæjarstjórann og ég geri alveg ráð fyrir því að fleiri flokkar bjóði upp á bæjarstjóraefni. Svo eru kannski einhverjir sem vilja ráða ópólitískan bæjarstjóra og þá leggja þeir það bara fram.

Þú telur þetta ekki veikja samstarfsmöguleika?

Nei, ég tel að þetta auðveldi samtalið. Þá liggur fyrir hvert við stefnum og kjósendur vita hvar þeir hafa okkur.

Hvernig finnst þér og hefurðu fylgst með starfi Sjálfstæðisflokksins í minnihluta síðustu þrjú kjörtímabil?

Þar hefur verið flott og öflugt fólk og við munum halda áfram með þeirra stefnu. Þau hafa talað skýrt gegn þróun í skipulagsmálum, vilja meira sérbýli og leggja áherslu á fleiri sérbýlislóðir. Einnig hafa þau gagnrýnt kostnaðaráætlanir og framkvæmdakostnað í bænum og við viljum taka það fastari tökum, byggja hagkvæmara og hafa skýrari áætlanagerð.

Þú hefur nefnt skipulagsmál, álögur á íbúa, íþróttir, atvinnulíf og rekstur bæjarins. Byrjum á rekstrinum – hvaða breytingar viltu sjá þar?

Það þarf skýrari línur og að velta við hverjum steini í rekstrinum. Sérstaklega varðandi framkvæmdir: skýrara heildaryfirlit, „mælaborð“ um hvernig peningarnir fara og áætlanir fram í tímann. Það má spara háar upphæðir með betri áætlanagerð, að fara ekki fram úr áætlunum og byggja ekki of mikinn íburð. Einnig þarf að skoða útvistun og nýsköpun í rekstri. Það er meiri yfirbygging hér en í mörgum sambærilegum sveitarfélögum en ekki mest hér; það mætti breyta yfirbyggingu í aukna þjónustu eða lægri álögur. Við þurfum að hagræða en líka að þróa svæðið og ná til fleiri fjölskyldna og fyrirtækja, þannig stækkar kakan og tekjur aukast.

Reksturinn hefur verið nokkuð góður síðan 2014, plús alla leið.

Já, reksturinn hefur verið plús og tekjuflæðið ekki slæmt. Þetta snýst um forgangsröðun. Ef þú ferð betur með peninginn og forgangsraðar honum t.d. í íþróttir og lækkar fasteignagjöld og önnur álög, þá geturðu aukið tekjur og fleiri fjölskyldur og fyrirtæki koma, fleiri greiðendur.

Ef þú lækkar fasteignagjöldin minnka tekjur bæjarins.

Nei, þær aukast því þá koma fleiri útsvarshærri greiðendur, fleiri koma t.d. í sérbýli.

Þú ert að áætla það?

Ég reyndi þetta sjálfur. Við gerðum þetta í Grindavík: löguðum reksturinn, lækkuðum útsvar og fasteignagjöld, jukum framlög til íþrótta þannig að æfingagjöld barna lækkuðu og öll börn gátu stundað íþróttir óháð efnahag. Tekjurnar jukust og þetta skilaði mjög góðum ársreikningi, sá besti sem hafði sést.

Grindavík er sérstakt samfélag og reksturinn þar var sér á parti áður en kom að rýmingu.

Við gerðum þetta 2010 þegar við byrjuðum að laga til í rekstrinum og lækka álögur, og reksturinn hefur styrkst síðan.

Hvað með framlög til íþrótta og menningar? Stór hluti tekna hefur farið í innviði vegna mikillar fjölgunar. Er mikið svigrúm?

Þetta er forgangsröðun og svo þarf að stækka kökuna með fleiri fyrirtækjum og fjölskyldum. Það er enginn bæjarbragur nema með öflugu íþróttastarfi. Um íþróttirnar hef ég sagt að þetta sé þríþætt:

Í fyrsta lagi að öll börn, óháð efnahag, hafi aðgengi að íþróttum og það hjálpar líka nýbúum að aðlagast. Þetta er fjárfesting sem við verðum að gera. Þetta kostar mikla peninga en þetta þarf líka að gera í góðu samstarfi við íþróttafélögin.

Í öðru lagi innviðir og aðstaða: góð en praktísk, meiri aðstaða en minni íburður.

Í þriðja lagi rekstrarumhverfi íþróttafélaga: Það þarf skynsamlegra umhverfi þannig að fjármunir fari ekki í óþarfa yfirbyggingu. Þannig held ég að við munum sjá miklu öflugra bæjarfélag.

Forseti bæjarstjórnar Reykjanesbæjar benti á að framlög til íþrótta hafi verið aukin.

Já, en við vorum með hærra hlutfall í Grindavík og mörg sambærileg sveitarfélög eru með 12–13%. Það er hægt að gera betur, þótt það taki tíma.

Er raunhæft að miða við Grindavík, með stór fyrirtæki, og líka þar sem hlutfall útlendinga er hátt í Reykjanesbæ?

Fyrirtækjamálið er annað en ég er að tala um framlag sveitarfélagsins. Sambærileg sveitarfélög eru með 12–13% en þó að það hafi verið hærra í Grindavík hefur það verið lægra í Reykjanesbæ. Ég lofa ekki að við förum strax á sama stað og Grindavík; það kostar pening og tekur tíma, m.a. með því að tala upp svæðið. En það gerist ekki nema með því að stækka kökuna. Varðandi nýbúa í Grindavík kom í ljós við rýmingu að þeir voru um þriðjungur, svipað og hér. Við tókum bara minna eftir því vegna þess að aðgengi að íþróttum var svo gott. Ef við lækkum æfingagjöld hjálpar það bæði nýbúum og fjölskyldum í Reykjanesbæ.

Hefurðu trú á því að þetta sé aðallega fjárhagslegs eðlis fyrir útlendinga, þátttaka þeirra í íþróttum?

Það eru bein tengsl: því hærra hlutfall innflytjenda í árgangi, því minni þátttaka í íþróttum. Hluti af því er kostnaður. Ég hef heyrt að það sé fullt í húsunum á haustin en þegar æfingagjöldin eru rukkuð fækkar töluvert. Kostnaður er ein mesta aðgengishindrunin. Svo eru líka tengsl, menningarmunur og samgöngur. Við þurfum að laga almenningssamgöngur betur að íþróttastarfi; skutlið er orðið álag á heimilum. Skipuleggja þarf staðsetningu íþrótta þannig að hægt sé að byggja upp gott samgöngukerfi og að börn þori að nota strætó.

Atvinnulífið á Suðurnesjum er ekki nógu fjölbreytt og of háð ferðaþjónustu og flugstöð, hvað er á þínum óskalista til að styrkja atvinnulífið?

Ég held að atvinnulífið sé fjölbreyttara en við upplifum og hér er gríðarleg uppbygging. Fyrst og fremst þurfum við að benda á tækifærin. Ekki bara að hér sé mikið atvinnuleysi, mikið af útlendingum og ekki næg atvinnutækifæri. Raunverulega staðan er sú að við erum með alþjóðaflugvöll, stórskipahöfn í Helguvík, NATO-starfsemi í uppbyggingu, stórt landeldi í uppbyggingu á Reykjanesi, stærstu ferðamannastaðina í bakgarðinum, græna iðngarða sem munu skapa hátæknistörf og þá eru margir spenntir fyrir lóðinni sem áður var kísilver. Ef við segjum frá tækifærunum koma frumkvöðlar og fjárfestar. Við höfum góða innviði, bestu ljósleiðarana og gagnatengingar. Atvinnuleysið er líka tækifæri því við höfum vinnuaflið en við vitum líka að atvinnuleysið hér er ekki alveg eins og talað er um. Við eigum að bjóða þá velkomna sem vilja byggja upp, liðka til og benda frumkvöðlum og fjárfestum á tækifærin sem eru hér. Þá verða fjölbreyttari og hærra launuð störf,  við þurfum að átta okkur á því hvaða gullkistu við sitjum á.

Viltu breyta þróun sveitarfélagsins frá því eftir bankahrun? Það hefur stækkað mikið og mikil fjölgun orðið og ferðaþjónustan er enn langstærsta atvinnugreinin?

Já, töluvert. Mér finnst þróunin hafa verið sú að við stækkum bara — blokkir og blokkir — og innviðirnir springa: fráveita, vatn, götur, skólar. Þetta er ekki þróunin sem við viljum. Ég vil frekar að við beitum okkar skipulagsvaldi og fjölgum sérbýlum þar sem er fljótlegt á milli staða. Ég vil líka að íbúar og ferðamenn sæki meiri þjónustu inni í bænum: Við þurfum að hugsa meira um lítil og meðalstór þjónustufyrirtæki og „segla“ eins og á Duus-svæðinu, með meira mannlífi, veitingastöðum, kaffihúsum, menningu og afþreyingu.

En eftirspurnin hefur verið mest eftir minnstu íbúðunum, ekki stærri húsum, hvernig gengur það upp með meiri áherslu á sérbýli?

Minnstu íbúðirnar þurfa ekki allar að vera í hefðbundnum blokkum. Það er mismunandi eftirspurn eftir stærð og ég tel að um 80% vilji búa í einhvers konar sérbýli. Ungt fjölskyldufólk með börn kaupir sjaldan nýja blokkaríbúð; það vill frekar notað sérbýli. Því þurfum við að byggja ný sérbýli og minni sérbýli svo fólk sem er komið í aðrar aðstæður geti flutt innan hverfis og losað stærra sérbýli. Með nægu lóðaframboði og lægri innviðagjöldum/lóðakostnaði getur sérbýli jafnvel verið ódýrara hér en blokkaríbúð á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil ekki bara byggja fjölbýlishús til að fjölga íbúum.

Viltu eiga fund með verktökum um þetta?

Já, þetta snýst um skipulagsmál og hvaða lóðir eru settar í skipulag. Það er lögbundið að setja upp nýtt aðalskipulag eftir sveitarstjórnarkosningar og við munum móta þetta þar. Við höfum nægt land og þurfum ekki að óttast plássleysi.

Hvað með uppröðun á listann fyrir kosningarnar í vor, hvernig horfirðu á þá sem börðust við þig um oddvitasætið, Ásgeir Elvar og Unnar Stefán? Viltu sjá þá á listanum?

Já, þetta var leiðtogaprófkjör um fyrsta sætið. Þeir voru gríðarlega öflugir og flottir og með sterka stuðningsmenn. Að sjálfsögðu væri það fengur að hafa þá á listanum. Við þurfum að stilla upp öflugustu framvarðarsveitinni fyrir Reykjanesbæ og sumir verða bæjarfulltrúar en aðrir í öðrum hlutverkum. Við horfum á listann í heild. Þetta er mjög spennandi verkefni fram undan.

Hvað með kynjahlutföll, fléttu-listi kannski?

Nei, ég held að Sjálfstæðisflokkurinn muni aldrei ákveða fléttu-lista. Við tökum þó tillit til ýmissa breytna eins og kynja en hjá okkur gildir að raða eftir styrkleikum hvers og eins. Við munum ekki raða fimm konum eða fimm körlum í röð; það gerist ekki.

Er óþreyja í flokknum að komast aftur til valda í Reykjanesbæ?

Já. Við teljum okkur hafa skýra sýn og okkur klæjar í fingurna að koma henni í framkvæmd. En það verður gert í góðu samstarfi við alla bæjarstjórnina og í nærsamfélagsmálum ætti að vera hægt að vinna stóran hluta mála í sátt.

Hver eru stærstu málin á þingi gagnvart Reykjanesbæ og Suðurnesjum um þessar mundir?

Samgönguáætlunin er stór núna: Reykjanesbrautin, flóttaleiðir eins og um Nesveg og vegir til nágrannasveitarfélaga. Sjóvarnir. Hafnarmál eru mjög mikilvæg. Við höfum lengi unnið að því að fá Landhelgisgæsluna til Njarðvíkurhafnar. Ég vann minnisblað um það og vona að þetta gangi eftir, að gæslan komi til Njarðvíkur, sem er stórt mál. Svo eru það efnahagsmálin, verðbólga og vaxtastig, og áhrif gjalda á starfsemi eins og bílaleigur. Útlendingamálin: móttaka, brottfarir, lokuð úrræði og að kerfið virki. Og að lokum orkumálin. Þau þurfa að ganga hraðar; því meiri orkuöflun sem fer af stað, því hraðar byggist upp atvinnustarfsemi hér suður með sjó; Suðurnesjalína 2 skiptir okkur miklu.

Heyrðirðu í undirbúningi prófkjörsins um útlendingamálin í sveitarfélaginu?

Já, mikið. Fólk hefur áhyggjur af því að hælisleitendur og aðrir skapi enn ógn og að fólk verði hrætt, þori ekki í strætó eða upplifi óeðlilega hegðun, t.d. í sundlauginni. Við viljum taka vel á móti fólki en það skapar fordóma ef fólk er hrætt. Við þurfum að setja skýr mörk og leikreglur og styðja starfsfólk, hvort sem er í strætó eða íþróttamannvirkjum, til að koma reglu á þetta.

Ertu bjartsýnn á að þú setjist í stól bæjarstjóra eftir kosningarnar í maí?

Já, ég er alltaf bjartsýnn og tilbúinn að leggja á mig mikla vinnu til að ná árangri. Ég er með öflugt fólk með mér og allir eru velkomnir að koma í hópinn, enginn er útilokaður. Ég fer bjartsýnn inn í þetta.