Hlutfall kennara í leikskólum er lögbundið – ekki skoðun

Það er orðið athyglisvert hvernig umræðan um leikskóla þróast. Þegar bent er á nauðsyn þess að fjölga leikskólakennurum – og rætt um markmið og leiðir til að ná því – berst umræðan oft annað. Þá er vísað í ágæti dagforeldra, persónulegar reynslusögur, eða velt fyrir sér hvort það skipti í raun máli hvort starfsfólk sé menntað. Pólitískt kjörnir fulltrúar ættu að kynna sér betur hvað er best fyrir börn og ræða við sérfræðinga.

Við erum að tala um það verðmætasta sem við eigum – börnin og framtíðina. Þau verðskulda ekki aðeins pláss. Þau verðskulda menntun.

Hlustum á sérfræðingana

Leikskólinn er grunnur alls náms. Þar mótast málþroski, félagsfærni, sjálfsmynd og grunnur að áframhaldandi námi. Þar liggja stærstu tækifæri samfélagsins til að jafna stöðu barna og tryggja að öll börn fái að blómstra, óháð aðstæðum.

Gæði á þessu skólastigi ráðast fyrst og fremst af fagmennsku þeirra sem starfa þar.

Þetta er ekki til umræðu

Þetta snýst ekki um tilfinningar eða smekk. Þetta snýst um lög og um ábyrgð gagnvart börnum.

Leikskólinn er samkvæmt lögum fyrsta skólastigið. Hann er menntastofnun. Lögin kveða skýrt á um að minnsta kosti tveir þriðju þeirra sem sinna uppeldi og menntun barna í leikskólum skuli vera kennarar með leyfisbréf. Það er ekki viðmið sem má túlka eftir hentugleika hverju sinni.

Þegar hlutfall kennara í leikskólum nær ekki einu sinni þriðjungi er það ekki aðeins langt frá markmiðum, þá erum við að horfa á kerfislægan vanda sem krefst raunverulegra aðgerða.

Af hverju ætti leikskólinn að vera undantekning?

Við spyrjum ekki hvort við séum „að spá í“ menntun lækna eða hjúkrunarfræðinga. Við gerum kröfur um fagmennsku vegna þess að hún skiptir máli fyrir öryggi og gæði þjónustunnar.

Af hverju ætti það að vera öðruvísi þegar kemur að yngstu börnum samfélagsins?

Börn þurfa samfellu – ekki starfsmannaveltu

Reynsla og rannsóknir sýna að þar sem hlutfall menntaðra kennara er hærra er stöðugleiki meiri. Þar sem stöðugleiki er meiri líður börnum betur.

Há starfsmannavelta er ekki aðeins kostnaðarsöm fyrir sveitarfélög, hún er kostnaðarsöm fyrir börn. Börn þurfa öryggi, tengsl og samfellu.

Kennarar sjá það sem aðrir sjá ekki

Leikskólakennarar þekkja þroskamerki. Þeir geta brugðist við snemma þegar barn þarf stuðning, hvort sem það snýr að málþroska, félagslegri færni eða öðru. Þeir móta nám og leik út frá þörfum hvers og eins barns. Þetta lærist ekki á vinnustaðnum. Þetta er menntun. Og það er fjölbreytt, gefandi og skemmtilegt starf – að fylgjast með börnum dafna, læra og þroskast á hverjum einasta degi.

Þessi þekking er ekki aukabúnaður. Hún er ástæðan fyrir því að leikskólinn er skóli – ekki gæsla.

Góð laun og góðar starfsaðstæður – tækifærið sem bíður

Einn algengasti misskilningurinn í umræðunni er að laun leikskólakennara séu of lág til að gera starfið eftirsóknarvert. Kjarasamningar undanfarinna ára hafa breytt myndinni.

Staðreyndin er sú að núna í apríl verða byrjunarlaun nýútskrifaðs leikskólakennara með enga starfsreynslu 801.528 kr. Laun deildarstjóra með meistarapróf og 20 ára starfsreynslu verða 1.016.578 kr.

Mikilvæg vinna er í gangi um að jafna laun kennara við önnur sérfræðistörf. Vissulega mættu launin vera hærri, þó þau séu alls ekki jafn lág og margir halda. Í virðismatsvegferð KI er markmiðið að jafna laun kennara við önnur sérfræðistörf og er það er löngu tímabær viðurkenning á gildi starfsins – og þeirri vinnu er ólokið. Það er sveitarfélaganna og kjörinna fulltrúa að tryggja að þessi vegferð skili árangri.

Auk þess hefur Ísland gengið lengra en flest önnur lönd í að tryggja kennurum góðan undirbúningstíma, eitthvað sem skiptir gríðarlegu máli fyrir gæði námsins og líðan kennara í starfi. Sveitarfélög ættu að vera stolt af þessum árangri og kynna hann markvisst til að laða að fólk í nám.

Ef þú hefur hugsað um að fara í leikskólakennaranám – þá er þetta tíminn.

Spurningarnar sem þarf að spyrja

Þegar kosningaloforð eru gefin um að taka yngri börn inn í leikskóla er eðlilegt að spyrja hvort mönnun sé tryggð, hvort fagfólk sé til staðar og hvort starfsaðstæður séu þannig að kennarar vilji vera áfram. Hvað getum við gert til að auka hlutfall kennara? Þessar spurningar eru ekki nýjar. Vandinn er þekktur. Það sem hefur skort er ekki þekking – heldur pólitískur vilji til að bregðast betur við.

Án fjárfestingar í kennurum verða slík loforð að orðum einum.

Ef sveitarfélag er langt frá lögbundnu hlutfalli kennara ber því skylda til að gera úrbætur. Og kjörnum fulltrúum ber skylda til að krefjast þess.

Góð menntun byrjar með góðum kennurum.

Anna Lydía Helgadóttir
Höfundur er leikskólakennari.