Við erum ekki að rækta lúpínu – við erum að rækta jarðveg

Það er líklega fátt sem vekur jafnsterkar tilfinningar á Íslandi og lúpínan.

Fyrir suma er hún fallegt tákn um gróður og uppgræðslu. Fyrir aðra er hún ágeng tegund sem á ekki heima í íslenskri náttúru. Báðar skoðanir eiga rétt á sér og umræðan er mikilvæg.

En það sem mér finnst oft gleymast er að náttúra Íslands er ekki alls staðar eins.

Sem garðyrkjufræðingur og garðyrkjustjóri Reykjanesbæjar fæ ég reglulega spurningar um hvers vegna sveitarfélagið noti enn lúpínu á ákveðnum svæðum. Það kemur sumum, á óvart að svarið er ekki að okkur finnist lúpína fallegri en aðrar plöntur eða að við viljum að hún taki yfir landslagið.

Við á Suðurnesjum búum við aðrar aðstæður en víða annars staðar á landinu. Landslagið á Reykjanesskaganum er eitt það yngsta á Íslandi. Hér eru víðáttumikil hraun, melar og sandar þar sem jarðvegur er víða grunnur, næringarsnauður og lítið af lífrænu efni hefur náð að safnast upp. Þegar byggja á upp ný græn svæði þurfum við í mörgum tilfellum að flytja inn gróðurmold frá öðrum landshlutum vegna þess að hún er einfaldlega ekki til hér í því magni sem þarf.

Þar kemur lúpínan inn, en hún er ekki bara fjólublátt blóm. Hún er jarðvegsbætandi planta. Hún bindur köfnunarefni úr loftinu, bætir næringu í jarðveginn og skilur eftir lífrænt efni sem verður grunnur að frekari gróðurframvindu. Með tímanum geta aðrar plöntur tekið við þar sem áður var næringarsnauður melur. Þess vegna hefur hún verið notuð í skipulagðri uppgræðslu á Íslandi í áratugi og á Suðurnesjum skiptir þetta sérstaklega miklu máli til að byggja upp land sem getur staðið undir fjölbreyttu gróðurlífi til framtíðar.

Við þekkjum öll daga þegar vindurinn ber sand og mold yfir götur, stíga og jafnvel inn í íbúðahverfi og þá er gott að muna að gróður er ekki aðeins til skrauts. Hann bindur jarðveginn, dregur úr sandfoki, skapar skjól og bætir bæði umhverfið og lífsgæði okkar.

Þýðir það að lúpína eigi heima alls staðar? Alls ekki.

Á viðkvæmum náttúrusvæðum þar sem verðmætur náttúrulegur gróður er fyrir hendi á að fara mjög varlega. Þar getur lúpína vissulega haft neikvæð áhrif og þar þarf að stýra útbreiðslu hennar. En það er grundvallarmunur á slíku svæði og raskaðri jörð og næringarsnauðum svæðum þar sem jarðvegur fýkur burt, gróður nær ekki fótfestu og náttúran á erfitt með að ná sér. Þar sem sama plantan getur verið hluti af lausninni, grunnur sem aðrar plöntur fylla svo í með tímanum þegar lúpínan hefur skilað sínu í jarðveginn.

Við sjáum nefnilega að náttúran stendur aldrei í stað. Undanfarið hefur verið fjallað um að skógarkerfill sé víða farinn að taka yfir svæði þar sem lúpína var áður ríkjandi. Það sýnir að vistkerfi eru stöðugt að breytast og að umræðan um ágengar tegundir er sjaldnast eins einföld og hún virðist í fyrstu og okkar er að nota tækifærið og planta fleiri plöntum án þess að útiloka aðra og stuðla þannig að líffræðilegum fjölbreytileika.

Við sem vinnum við uppgræðslu vitum að markmiðið er ekki að rækta lúpínu.


Sem fagfólk eigum við ekki að horfa á eina plöntu sem lausn á öllum vandamálum. En við eigum heldur ekki að hafna verkfæri sem hefur reynst vel þegar það er notað af skynsemi og á réttum stað og markmiðið er að rækta upp betri jarðveg. Að byggja upp land sem getur borið fjölbreyttan gróður, staðist vind og veður og orðið fallegra og betra fyrir komandi kynslóðir. Það er verkefni sem skiptir okkur öll máli.

Þess vegna vona ég að umræðan um lúpínu verði áfram lífleg en jafnframt málefnaleg. Að við metum hvert svæði fyrir sig og veljum lausnir sem byggja á þekkingu, reynslu og þeirri náttúru sem við búum við. Því stundum er besta leiðin til að vernda náttúruna sú að hjálpa henni fyrst að ná fótfestu.

Berglind Ásgeirsdóttir                                                                   
garðyrkjustjóri Reykjanesbæjar