Hvernig komum við auga á misvísandi upplýsingar í aðdraganda kosninga?

Í aðdraganda kosninga eykst magn upplýsinga hratt. Fréttir, skoðanir, auglýsingar og umræða flæða um samfélagið, bæði á hefðbundnum miðlum og samfélagsmiðlum. Fyrir marga getur verið erfitt að átta sig á því hvað er áreiðanlegt og hvað er sett fram einungis til að hafa áhrif á hvað fólk kýs.

Málið snýst því ekki aðeins um að greina rétt og rangt, heldur að skilja hvernig skilaboð eru sett fram og hvaða áhrif þau eru ætluð til að hafa.

Tilfinningar

Algengt er að höfðað sé til tilfinninga til að hafa áhrif á fólk. Skilaboð sem vekja reiði, ótta eða mikla von fá okkur til að bregðast hratt við, oft án þess að við gefum okkur tíma til að íhuga innihaldið.

Dæmi um þetta eru fullyrðingar um að ákveðnar ákvarðanir muni hafa afdrifaríkar afleiðingar eða að einföld breyting geti leyst flókin vandamál. Slík framsetning er hönnuð til að kalla fram viðbrögð frekar en að útskýra málið í heild. Gagnlegt er að staldra við og spyrja hvaða tilfinningar þessi skilaboð vekja og af hverju.

Einföld svör við flóknum málum

Samfélagsmál eru sjaldnast einföld. Þau snúa að mörgum þáttum, til dæmis fjármagni, forgangsröðun og mismunandi þörfum margra hópa. Þegar flókin mál eru sett fram eins og þau eigi sér eina skýra lausn er það skýrt merki um að ástæða sé til að skoða þau nánar.

Ef lausn er kynnt án þess að fjallað sé um kostnað, áskoranir eða óvissu gefur það ekki heildarmynd af málinu. Það þýðir ekki að hugmyndin sé röng, heldur að framsetningin sé einfölduð.

Kosningaloforð, hvað, hvernig, hvenær?

Kosningaloforð eru eðlilegur hluti af pólitískri umræðu en þau eru misjafnlega skýr. Sum eru vel útfærð en önnur almenn. Setningar eins og að bæta þjónustu, lækka álögur eða setja fólk í forgang hljóma vel en segja lítið um framkvæmdina.

Hér er gagnlegt að spyrja einfaldra spurninga, hvað á að gera, hvernig á að gera það og hvenær það á að gerast. Ef svörin eru óljós er erfitt að meta loforðið.

Hvað er gott að hafa í huga þegar kosningaloforð eru skoðuð?

Þegar loforð eru metin getur hjálpað að horfa á uppsetningu þeirra. Skýr og skipulögð framsetning gerir auðveldara að skilja hvað felst í tillögunni. Óljós framsetning getur gert það að verkum að kjarni málsins tapast.

Einnig er mikilvægt að meta hvort um sé að ræða einföld eða flókin mál. Ef flókið mál er sett fram án þess að tekið sé á helstu þáttum þess er líklegt að myndin sé ekki fullnægjandi.

Að lokum er gagnlegt að þekkja klisjur. Almennar setningar sem flestir geta verið sammála kalla oft á frekari útskýringar. Þær eru ekki endilega rangar, en þær segja ekki nóg einar og sér.

Hver er að tala og af hverju?

Í opinberri umræðu eru skilaboð alltaf sett fram frá ákveðnu sjónarhorni. Það á við um stjórnmálaflokka, fjölmiðla og einstaklinga. Því er mikilvægt að setja upplýsingar í samhengi og velta fyrir sér hvaða hagsmunir liggja að baki.

Gagnrýnin hugsun og ígrundun

Upplýsingar dreifast hratt og það er auðvelt að mynda sér skoðun á stuttum tíma. Hins vegar krefst gagnrýnin hugsun þess að við gefum okkur smá tíma til að skoða hlutina.

Það að lesa ekki einungis fyrirsagnir, skoða heimildir og gefa sér tíma áður en afstaða er tekin getur hjálpað til við að draga úr líkum á misskilningi.

Upplýst þátttaka

Markmiðið er ekki að forðast allar rangar upplýsingar, heldur að nálgast þær með yfirvegun. Með því að þekkja helstu einkenni áhrifastjórnunar, spyrja gagnrýninna spurninga og kalla eftir skýrari svörum getum við tekið upplýstari ákvarðanir.

Í aðdraganda kosninga skiptir það máli, ekki aðeins hvað við heyrum og lesum, heldur hvernig við metum það.

Guðmundur Stefán Gunnarsson