Tjónamati í Grindavík að mestu lokið
– ítarleg jarðkönnun framkvæmd til að meta hvort hús séu viðgerðarhæf
Tjónamati í Grindavík er nú að mestu lokið, en fáein mál eru enn í vinnslu. Mikilvægur þáttur í rannsókn Náttúruhamfaratryggingar Íslands, NTÍ, var jarðkönnun, framkvæmd af sérfræðingum í jarð- og jarðverkfræði frá ÍSOR, Verkís og Eflu.
Sérfræðingahópnum var falið að meta hvort tilefni væri til jarðkönnunar við einstakar eignir. Matið byggði á fyrirliggjandi kortlagningu sprungna í Grindavík, sem sömu aðilar höfðu unnið fyrir ríkislögreglustjóra og Grindavíkurbæ. Talin var þörf á jarðkönnun, þar sem grafið var með gröfu að sprungum í bergi og/eða framkvæmd nánari sjónskoðun, á samtals 47 lóðum.
Verkefnið var mjög umfangsmikið og skilaði mikilvægum niðurstöðum um hvaða eignir teljast viðgerðarhæfar og hverjar ekki. Minnisblað með lýsingu á þeim rannsóknum sem fram fóru er aðgengilegt á vef NTÍ.
Metið hvort undirstöður húsa hafi raskast
Náttúruhamfaratrygging Íslands (NTÍ) lét vinna sérstakt mat á því hvort undirstöður húseigna í Grindavík, sem standa á eða við sprungur, hefðu raskast í jarðhræringunum sem hófust í nóvember 2023. Verkefnið var unnið af sérfræðihópi frá Verkís, Eflu og ÍSOR og miðaði að því að greina umfang skemmda í grundun, meta hvort viðgerðir væru raunhæfar og áætla kostnað svo eignir yrðu, eftir atvikum, „eins eða því sem næst eins og fyrir tjónsatburð.“
55 jarðkönnunarskurðir og ítarleg greining
Í minnisblaðinu kemur fram að fyrst hafi verið farið yfir allar eignir sem tjón var tilkynnt á til NTÍ og metið hvar þörf væri á jarðkönnun. Þar var meðal annars stuðst við sprungukortlagningu sem unnin hafði verið fyrir Almannavarnir og síðar Grindavíkurnefnd, auk upplýsinga úr tjónaskoðunum og frá tjónþolum. Í kjölfarið voru grafnir samtals 55 skurðir með gröfu, þar sem jarðlög og sprungur voru mæld og greind og fasteignir í mörgum tilfellum metnar á ný samhliða vinnunni.
Í skýrslunni er einnig tekið fram að jarðkönnun var ekki framkvæmd við eignir þar sem viðgerðarkostnaður hafði þegar verið metinn umfram vátryggingarfjárhæð.
Tvennir meginsigdalir og sjö sprungubelti sem hafa hreyfst
Greint er frá því að öflug skjálftahrina haustið 2023 hafi leitt til myndunar sigdals og kvikuhlaups undir Grindavík 10. nóvember og að í kjölfarið hafi eldgos og áframhaldandi hreyfingar valdið víðtæku tjóni á innviðum og byggingum. Tveir meginsigdalir eru sagðir hafa myndast í og við bæinn, sá vestari um 3 km breiður og sá austari um 800–1000 m, og mest hafi landsig mælst um 1,5 metrar.
Niðurstaða sprungukortlagningar er sögð sú að sjö aðskilin sprungubelti hafi hreyfst í umbrotunum: Stamphólsgjá, Hópssprunga, Austurhópssprunga, Víðihlíðarsprunga, Bröttuhlíðarsprunga, Stakkavíkursprunga og Strandhólssprunga. Stamphólsgjá er þar á meðal lýst sem dýpstu og breiðustu sprungunni–allt að um 3 metrar á breidd og yfir 30 metra djúp—en einnig er bent á að á Strandhólssprungu hafi mælst mikil gliðnun, um 2,4 metrar.
LIDAR, jarðsjá og loftmyndir allt aftur til 1954
Auk skurðagraftar og vettvangsskoðana var stuðst við umfangsmikil gögn og mælingar, meðal annars LIDAR-hæðarmælingar, jarðsjármælingar, segulmælingar og viðnámsmælingar. Þá voru nýttar loftmyndir allt aftur til ársins 1954 til að greina eldri sprungur og bera saman við nýjar hreyfingar. Samspil þessara aðferða átti að styrkja túlkun á aðstæðum á hverjum stað og gera kostnaðaráætlanir nákvæmari.
Viðgerðir: þrepaskipt grautun og öryggisaðgerðir
Þar sem talið var að undirstöður hefðu skemmst vegna sprunguhreyfinga var sett fram viðgerðarlýsing og kostnaðaráætlun. Í minnisblaðinu er lýst þrepaskiptri aðferð við grautun (jarðtæknilega styrkingu) sem getur verið mismunandi eftir aðstæðum:
Þrep 1: Fylling/styrking sprungna eða holrýma undir húsi með efni með mikla þenslu (nefnt Webac SILfill eða sambærilegt) – einkum þar sem holrými eru stór.
Þrep 2: Kontaktgrautun við sökkla með efni með litla þenslu og burðargetu (nefnt Webac PURseal eða sambærilegt) til að endurheimta burð undir undirstöðum.
Þrep 3: Kontaktgrautun undir gólfplötu, meðal annars með borunum í gegnum plötu eða lausnum utan frá.
Jafnframt er tekið fram að stundum þurfi sérstakar öryggisráðstafanir áður en viðgerðir fara fram, til dæmis afmörkun vinnusvæða og aðgerðir til að draga úr hættu vegna sprungna og holrýma.
Í minnisblaðinu er vísað til þess að Grindavíkurbær hafi sumarið og haustið 2025 staðið fyrir grautunaraðgerðum undir íþróttahúsi bæjarins og við suðurálmu Hópsskóla, og að þær framkvæmdir hafi gengið vel og náð tilætluðum árangri—reynsla sem hafi nýst við mat og aðgerðaáætlanir.
