Beitir ehf. í Vogum: Ryðfríar lausnir fyrir fiskveiðar og vinnslu
Byrjað í bílskúrnum – og svo var ekkert aftur snúið
Það eru til margar sögur af fyrirtækjum sem hefja starfsemina heima í bílskúr, með góðri hugmynd og þolinmóðum nágrönnum. Beitir ehf. í Vogum er eitt þeirra. Hjónin Hafsteinn Ólafsson og Þóra Bragadóttir stofnuðu til rekstrarins árið 1988, fyrst á kennitölu Hafsteins. Fljótlega varð þetta þó að fyrirtæki með sína eigin kennitölu en eins og Hafsteinn segir: „Við byrjuðum heima í bílskúrnum – alveg eins og Marel.“
Beitir er fjölskyldufyrirtæki sem sérhæfir sig í smíði úr ryðfríu stáli og býr yfir mikilli þekkingu á því sviði. Helstu verkefni hafa verið tengd sjávarútveginum og þá helst línu- og dekkbúnaður í báta og ýmis búnaður fyrir fiskvinnslur, s.s. færibönd og aðgerðar- og innmötunarkör. Mikið af verkefnum fyrirtækisins eru sérsmíði og aðstoð við viðskiptavini við að finna lausnir í hönnun og útfærslu.
En grunnurinn var einfaldur: byrja smátt, gera hlutina vel og standa við það.
„Þetta fór fljótt að vinda upp á sig,“ segir Hafsteinn um upphafsárin. „Og við sáum það að það gekk ekki lengur að vera heima.“ Bílskúrinn hafi verið sjálfstæður, þ.e. ekki sambyggður íbúðarhúsinu, og það hafi hjálpað, en samt hafi komið að mörkum. „Nágrannarnir voru nú mjög þolinmóðir og góðir. En maður getur ekki endalaust reynt á þá þolinmæði.“
Árið 2000 flutti fyrirtækið í nýtt húsnæði við Jónsvör á hafnarsvæðinu í Vogum. Þar hefur Beitir byggt upp verkstæði, vélar og kunnáttu og orðspor fyrir vönduð vinnubrögð. Fyrir nokkrum árum var byggt við húsið í Jónsvörinni en í viðbyggingunni eru staðsettar tvær „vatnsskurðarvélar“ sem geta skorið af mikilli nákvæmni í gegnum allt að fimm sentimetra þykkt stál, auk þess að geta skorið plast og gúmmí í miklum þykktum. Þessi skurðartækni er mjög nákvæm, upp á brot úr millimetra, og verkefnin eru óþrjótandi. Hafsteinn segir að vatnsskurðarvélarnar gætu þess vegna verið að störfum allan sólarhringinn.
Haldið til veiða í Upernavik á Grænlandi með beitningartrekt frá Beiti í júní 2008.
Að ofan er Hafsteinn með ánægðum heimamanni og viðskiptavini með trektina góðu.
Beitingartrektin sem kveikti allt og nafnið sem varð til
Spurningin um upphafið kemur alltaf aftur: Hver var fyrsta varan?
„Þetta byrjaði allt á beitingar-trekt,“ segir Hafsteinn. „Þess vegna kemur þetta nafn, Beitir.“ Í fyrstu hafi þetta gengið undir heitinu Vogatrektin, en nafn og vörumerki þurfti að standast samkeppni.
Hafsteinn rifjar upp sjávarútvegssýningu þar sem þau fréttu að búið væri að herma eftir vörunni þeirra. Þau vildu komast á þá sýningu með sína framleiðslu en uppselt var á innisvæði. Þau fengu hins vegar ábendingu um að hægt væri að sýna á útisvæði, sem þau gerðu.
„Ísdrottningin“
Útisvæðið var ekki beint draumastaða fyrir sýningu á þessum árstíma. „Þá fékk Þóra nýtt nafn,“ segir Hafsteinn og hlær. „Þeir kölluðu hana Ísdrottninguna.“ Þóra stóð vaktina úti í norðanvindi og kulda, með fjórar til fimm könnur og endalausan stuðning frá fólki sem sá hvað var í gangi. „Hún fékk endalausar kaffisendingar og dót til að standa úti.“
Það var ekki besta staðan að kynna vöruna úti í nepjunni, en þau létu það ganga.
„Það var eina plássið sem við fengum og það gekk alveg gríðarlega vel,“ segir Hafsteinn. „Þá var ekkert aftur snúið.“
„Bara ryðfrítt – ekkert annað“
Ef Beitir á eitt „grunnstef“ þá er það efnisvalið og gæðin. Ryðfrítt stál er málið. „Við fórum strax þangað. Hér er bara ryðfrítt, ekkert annað.“ Ávinningurinn sé bæði praktískur og faglegur: ending, hreinlæti og frágangur. „Menn uppgötvuðu að það er helmingi léttara að þrífa þetta. Það festist ekkert á því, það er svo slétt þegar búið er að „pólera“ og pússa stálið.“
Á sýningum hafi glansandi vörurnar jafnan vakið sérstaka athygli og viðskiptavinir spyrja stundum: „Heyrðu, ég gleymdi að spyrja… verður hún líka svona glansandi fín líka?“ og þá er átt við pússun og frágang, hluti sem er ekki sjálfgefinn alls staðar.
Vatnsskurðarvélarnar hjá Beiti í Vogum hafa næg verkefni og gætu verið í gangi allan sólarhringinn við að skera út verkefni.
Úr línu yfir í vinnslu og sérlausnir
Beitingartrektin var upphaf, en ekki endapunktur. „Svo fór þetta náttúrulega að vinda upp á sig,“ segir Hafsteinn. Beitir fór að smíða annan búnað fyrir línu og einnig netaspil og með tímanum meira og meira fyrir vinnslur.
Stundum er þetta stórt og mikið, stundum smærra en mikilvægt: sérsmíðaðir hlutir sem passa inn í verkflæði vinnslunnar, breytingar á skipum, lausnir sem verða til þegar einhver þarf eitthvað fljótt og það er ekki til á lager annars staðar.
Og þótt Beitir sé í Vogum þá liggja verkefnin víða. „Stærsti markaðurinn okkar er austur á fjörðum,“ segir Hafsteinn. Það á bæði við um álverið á Reyðarfirði og uppsjávarvinnslu á Fáskrúðsfirði en einnig í Noregi, Færeyjum og á Grænlandi.
Frá Upernavik á Grænlandi, þar sem fjölmargir grænlenskir sjómenn notast við tæki og útbúnað frá Beiti í Vogum. Landslagið er hrjóstrugt og lítið flatlendi. Bátar á legunni og börn að leik í brekkunni.
Grænland: „Við urðum alltaf að fara með öllu út“
Það er erfitt að tala við Hafstein án þess að Grænland komi upp. Í frásögn hans er Grænland ekki bara markaður heldur heill heimur af krefjandi aðstæðum, lausnum og menningu.
„Við sáum það strax að við urðum alltaf að fara og setja allt upp sjálfir,“ segir Hafsteinn. Hann lýsir því að fólk hafi oft verið óöruggt með nýjan búnað, ekki af því að það væri óviljugt heldur af því að það var einfaldlega nýtt.
„Svo fór maður með þeim einn túr og þá var bara verið að læra. Og Grænlendingar eru skotfljótir að læra,“ segir hann.
Flugdreki á hundraða metra dýpi
Sagan sem stendur þó upp úr er sagan af flugdrekunum.
Hafsteinn lýsir því þegar hann sá í fyrsta skipti hvernig menn leystu vandamál við að leggja línu í miklu dýpi við erfiðar aðstæður. „Þeir bjuggu til flugdreka og settu á hann lóð.“
Þetta var ekki leikfang heldur verkfæri: flugdreki sem fór niður og „flaug“ neðansjávar til að draga línuna út. „Þetta er rosalegt dýpi… fimm, sex, sjö hundruð metrar og jafnvel upp í þúsund,“ segir hann. „Og hann bara flaug þarna niðri.“
Hann segir að veiðarnar þar hafi líka verið að breytast; bátar stækki og tegundirnar verði fleiri. „Núna eru þeir að veiða bara þorsk og ýsu og helling af því,“ segir Hafsteinn. Grænlendingar hafa til þessa verið þekktir fyrir miklar grálúðuveiðar en minna verið í öðrum tegundum sem eru vel þekktar hér á landi.
Markaðssetningin á húsbíl um Noreg
Beitir fór sína eigin leið í markaðssetningu fyrir nokkrum árum. Hafsteinn segir að sýningar hafi verið lykillinn, sérstaklega á mörkuðum þar sem fólk vill sjá, snerta og spyrja.
Þau hjónin fóru líka bókstaflega „á veginn“ í húsbílaferðalag. Hann rifjar upp ferðir með húsbíl til Noregs, langt ferðalag þar sem markaðsstarfið fór fram á bryggjunni, í beinu samtali við heimamenn og kaupendur.
„Við vorum í tvo mánuði í annarri ferðinni og einn og hálfan í hinni,“ segir Hafsteinn. „Maður fór bara niður á bryggju og í bátana.“ Þau hjónin voru með bæklinga með sér og svo var þetta bara maður á mann en Norðmenn þekkja vel til þeirrar vöru sem Beitir framleiðir.
Umboðsaðili sem vildi fjórðung – og Beitir sleppti því
Eins og margir sem selja til útlanda prófaði Beitir að vinna með umboðsaðila en Hafsteinn segir að það hafi ekki gengið. „Þeir heimtuðu 25% af sölu fyrir það eitt að finna kaupanda,“ segir Hafsteinn. Í dag segist hann einfaldlega selja sjálfur héðan og það gangi vel.
Framtíðin og verkefnin sem fylla vikuna
Beitir hefur nú verið starfandi í 38 ár og eigendurnir eru komnir á eftirlaunaaldur. Það sé nóg að gera alla daga og Hafsteinn segir verkefnin oft vera of mörg. „Við vinnum hérna alla daga og meira að segja oft laugardaga og sunnudaga,“ segir hann. „Það er eiginlega allt of mikið.“
Hjá Beiti eru fimm starfsmenn. Fjórir starfsmenn eru á „gólfinu“ í smíðavinnunni og svo Þóra á skrifstofunni. Hafsteinn segir líka að fyrirtækið ráði vel við aukin verkefni – en þá eykst bara álagið á stjórnendur sem sjái fyrir sér að fara að hægja á ferðinni og aðrir taki við keflinu.
Það kemur að því að fólk þarf að huga að framtíðinni. „Ég er orðinn sjötugur,“ segir Hafsteinn. „Og það er ekki alveg gaman að vera alltaf á fjórða gír,“ segir hann og brosir.
Hugmyndin hefur komið upp að selja fyrirtækið í einu lagi, húsið, tækjabúnaðinn og reksturinn, þannig að einhver geti tekið við og haldið áfram. „Ef það er einhver þarna úti sem langar að komast í alvöru bissness… þá er hægt að kaupa þetta og hafa nóg að gera,“ segir Hafsteinn.
Vaxið af eigin rótum
Beitir ehf. er dæmi um fyrirtæki sem hefur vaxið af eigin rótum: úr bílskúr í verkstæði, úr beitingartrekt í heilan heim af ryðfríum lausnum. Og á leiðinni safnast sögur og orðið til mikil og góð vinátta á milli landa. Þau hjón fá oft góða gesti frá Grænlandi þegar þeir eru á ferðum milli Grænlands og Danmerkur með „millilendingu“ í Vogum. Þau hjón hafa einnig farið margar ferðir til Grænlands og eiga í góðu sambandi við viðskiptavini sína þar. Þau hafa dvalið á Grænlandi löngum stundum og segja Grænlendinga trausta vini.
Í gegnum árin hafa Grænlendingar oft átt erfitt með að útvega fjármagn. Margir Grænlendingar sjá sjaldan pening og hafa verið í viðjum kerfis sem var svipað og kaupfélögin hjá á Íslandi fyrir margt löngu. Þeir fengu sín veiðarfæri og búnað til veiða hjá „kaupfélaginu“ og lögðu inn aflann á móti sem greiðslu. Nú er hins vegar að verða breyting á og heimamenn eiga auðveldara í dag að fá fyrirgreiðslu þar sem áhugi heimsbyggðarinnar á Grænlandi er orðinn meiri.
Núna er Beitir að vinna að stóru verkefni fyrir Grænlendinga með smíði á hrognaskiljum og tengdum búnaði fyrir verkun grásleppuhrogna. Önnur vinnslan er í Maniitssoq og hin í Qeqertarsuaq. Hafsteinn sér fyrir sér að hann fylgi verkefninu út til Grænlands á næstu vikum, enda nauðsynlegt að fylgja verkinu alla leið.
Þá er Beitir einnig með verkefni í Skipasmíðastöð Njarðvíkur, þar sem fyrirtækið hefur verið að smíða allan búnað í fiskiskip, og austur á fjörðum, þar sem mikið er að gera fyrir álverið á Reyðarfirði.
