Pétur vill að samfélagið í Grindavík verði reist við áður en húsin eru seld
Pétur Pálsson, framkvæmdastjóri Vísis ehf., gagnrýndi endurkaupaáætlun Fasteignafélagsins Þórkötlu harðlega á íbúafundi í Grindavík í gær. Hann sagði forsendur hennar ekki taka mið af fjárhagslegri stöðu Grindvíkinga og varaði við því að fyrirhugaðar breytingar gætu orðið til þess að fólk sliti tengslin við bæinn fyrir fullt og allt. Fyrst þyrfti að gera fjölskyldum kleift að koma heim og endurreisa samfélagið. Þá yrðu betri forsendur fyrir sölu eignanna.
Pétur lagði til að Grindvíkingar gætu nýtt fyrri heimili sín gegn greiðslu kostnaðar sem Þórkatla bæri af eignunum meðan eldsumbrot stæðu yfir. Nefndi hann greiðslur á bilinu 100–200 þúsund krónur á mánuði sem mögulegt viðmið. Þeir sem vildu kaupa ættu áfram að geta gert það en aðrir fengju svigrúm til að snúa heim án þess að leggja strax fram eigið fé.
„Bjóðið Grindvíkingum húsin sín á þeim kostnaði sem ber af þeim þar til atburður er búinn. Þá getið þið talað um sölu,“ sagði Pétur.
Hann taldi að með slíku fyrirkomulagi mætti fá fjölskyldur aftur í bæinn, styrkja skóla- og íþróttastarf og skapa virkt samfélag. Það myndi jafnframt auka verðmæti annarra eigna í eigu Þórkötlu og gera þær seljanlegri.
Fólk vilji taka þátt en geti ekki lagt fram eigið fé
Pétur sagði grundvallarmisskilning felast í því að gera ráð fyrir að vilji til heimflutnings þýddi að fólk gæti ráðist í fasteignakaup við núverandi aðstæður.
Margir væru tilbúnir að taka þátt í endurreisn Grindavíkur þótt náttúruváin væri enn til staðar. Það þýddi hins vegar ekki að þeir gætu eða vildu leggja eigið fé sitt undir á sama tíma.
Hann gagnrýndi að ætlast væri til þess að fjölskyldur gætu lagt fram nokkrar milljónir króna í upphafsgreiðslu og síðan staðið undir háum mánaðarlegum greiðslum. Eigið fé margra væri þegar bundið í húsnæði sem það hefði keypt utan Grindavíkur eftir rýminguna.
Að mati Péturs þyrfti því að byrja á annarri spurningu en þeirri hvernig hægt væri að selja húsin: Hvað þyrfti að gera til að fólk gæti komið aftur og tekið þátt í samfélaginu?
Hann nefndi að fá þyrfti 100–200 fjölskyldur í bæinn til að skapa grundvöll fyrir skóla- og íþróttastarf. Það væri ekki gert með því að gera fasteignakaup að forsendu heimkomunnar.
Segir fólk fast með húsnæði annars staðar
Pétur lýsti þeirri stöðu að Grindvíkingar hefðu eftir brottflutninginn keypt húsnæði annars staðar og væru nú fastir með þær eignir. Ekki væri sjálfgefið að hægt væri að selja þær eða losa eigið fé með skömmum fyrirvara.
Hann taldi frest á kaupleigugreiðslum fyrstu mánuðina ekki leysa þann vanda. Þótt fólk fengi einhverja mánuði til að undirbúa breytinguna þyrfti það eftir sem áður að fjármagna heimflutninginn.
Pétur benti jafnframt á mótsögn sem hann teldi felast í umræðunni. Áður hefði verið lögð áhersla á að Grindvíkingar þyrftu annan samastað ef aftur kæmi til rýmingar. Nú upplifði fólk hins vegar þrýsting til að selja húsnæði sitt annars staðar svo það gæti fjármagnað kaup í Grindavík.
Á meðan eldsumbrotum væri ekki lokið væri óraunhæft að líta á stöðuna sem hefðbundin fasteignaviðskipti.
Lok hollvinasamninga geti orðið annað brotthvarf
Fyrirhuguð lok hollvinasamninga og gistiheimilda í janúar voru Pétri sérstaklega hugleikin.
Hann sagði fólk sem ekki gæti gengið að nýju fyrirkomulagi standa frammi fyrir því að tæma húsin á ný og yfirgefa bæinn í annað sinn. Þetta ætti að gerast á miðjum skólavetri, með þeim afleiðingum sem það hefði fyrir fjölskyldur.
Leiðin sem Þórkatla kallar frátekna eign leysti ekki vandann að hans mati. Hún gæfi fólki færi á að halda eign frá sölu um tíma en ekki að dvelja í henni. Þar með viðhéldist ekki sama tækifæri til að rækta tengslin við heimilið og samfélagið.
Pétur taldi að margir myndu velja að taka eign sína frá og bíða fram á næsta haust. Alvarlegri hætta væri þó sú að aðrir gæfust upp á heimflutningi fyrir fullt og allt.
Hann varaði við því að tíminn ynni gegn endurreisninni og að ekki mætti slökkva þann vilja sem enn væri til staðar.
Krafturinn í samfélaginu skipti sköpum
Pétur vísaði til samkomu í kirkjunni daginn áður og sagði það hafa verið uppörvandi að finna þann eldmóð sem enn byggi í Grindvíkingum.
Hann lýsti jafnframt þeirri upplifun sinni að mikill kraftur hefði verið í fólki síðastliðið vor til að koma aftur, efla skólana og byggja upp íþrótta- og félagsstarf. Reglur um takmarkaða gistingu hefðu hins vegar dregið úr þeim krafti.
Hann gagnrýndi þær ákvarðanir og sagði ekki hafa komið fram fullnægjandi skýringar á því hvers vegna fólk hefði ekki fengið meira svigrúm til að nýta húsin.
Að hans mati væri ekki lengur hægt að ganga út frá því að fólk biði óþreyjufullt eftir að komast heim, óháð skilyrðum. Eftir langa óvissu væru margir varfærnir og því þyrfti sérstaklega að skapa aðstæður sem gerðu heimkomuna mögulega og aðlaðandi.
Taldi kynningu á valkostunum gefa ranga mynd
Pétur gagnrýndi einnig hvernig áætlunin hefði verið kynnt út á við. Hann sagði fólk utan Grindavíkur hafa skilið kynninguna þannig að nú gætu Grindvíkingar einfaldlega valið um að kaupa, leigja eða fresta ákvörðun.
Sú mynd tæki ekki nægilegt mið af takmörkunum hvers valkosts.
Hann benti á að almenn leiga ætti aðeins að ná til tiltekins fjölda íbúða í fjölbýli. Hún væri því ekki raunverulegur valkostur fyrir stóran hluta þeirra sem vildu nýta fyrri heimili sín. Frátekin eign veitti ekki gistiheimild og kaupleiguleiðin krefðist þess að fólk gæti lagt fram fé.
Hann gagnrýndi jafnframt að talað væri um samráð og samvinnu þegar sjónarmið Grindvíkinga hefðu að hans mati ekki skilað sér nægilega í niðurstöðunni.
Virkt samfélag myndi auka verðmæti eignanna
Meginlausn Péturs var að snúa röð aðgerðanna við: fyrst kæmi fólkið og samfélagið, síðan salan.
Hann taldi mögulegt að um 200 fjölskyldur kæmu aftur ef þeim byðist að nýta húsnæðið á viðráðanlegum kjörum meðan náttúruváin varði. Það var mat hans en ekki niðurstaða könnunar sem kynnt var á fundinum.
Þegar skólar, íþróttastarf og önnur samfélagsstarfsemi hefðu styrkst yrðu betri forsendur til að selja þær hundruð eigna sem fyrri eigendur hygðust ekki nýta.
Þannig væri stuðningur við heimflutning ekki aðeins samfélagslegt verkefni heldur einnig fjárhagslegt hagsmunamál fyrir Þórkötlu. Eignir í lifandi bæ væru verðmætari og eftirsóknarverðari en hús í samfélagi sem næði ekki að rísa á ný.
Þórkatla hafnaði því að fólk hefði verið knúið til sölu
Örn Viðar Skúlason, framkvæmdastjóri Þórkötlu, mótmælti þeirri lýsingu Péturs að félagið hefði þrýst Grindvíkingum til að selja eignir sínar á sama tíma. Félagið hefði boðið fólki að selja en ekki knúið það til þess. Frestir til að nýta úrræðið hefðu verið ákveðnir af löggjafanum.
Vegna gagnrýni á að fólk hefði þurft að tæma húsin sagði Örn að þær ákvarðanir hefðu verið teknar við mikla óvissu og þrýsting frá almannavörnum og lögreglu. Markmiðið hefði verið að fólk hefði ekki tilefni til að fara aftur inn í bæinn til að bjarga búslóðum.
Hann viðurkenndi að í ljósi þess hvernig atburðir hefðu þróast mætti sjá að hugsanlega hefði verið hægt að taka aðrar ákvarðanir. Þær hefðu þó verið teknar eftir bestu getu við þær aðstæður sem þá ríktu.
Örn ítrekaði að félagið liti á nýju kaupleiguleiðina sem skýrari langtímalausn en hollvinasamningana, með möguleika á að hætta við kaupin og skila eigninni.
Boðaði aukna samstöðu atvinnulífsins
Í síðara innleggi sínu á fundinum boðaði Pétur stofnun Samtaka atvinnulífs í Grindavík og hvatti fólk í atvinnurekstri til að taka þátt.
Markmiðið væri að standa með Járngerði og bæjarstjórn og fá fleiri aðila til liðs við baráttuna fyrir endurreisninni. Hann nefndi meðal annars samtök sveitarfélaga og fyrirtækja á Suðurnesjum og þingmenn Suðurkjördæmis.
Pétur hvatti fundargesti til að fara af fundinum með samstöðu að leiðarljósi. Grindvíkingar þyrftu sjálfir að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og sýna með skýrum hætti hvernig þeir tækju fyrirliggjandi áætlun.
