Nesfiskur 40 ára: Þetta snýst alltaf um að fólkið hafi vinnu

Fjölskyldufyrirtækið Nesfiskur hf. í Garði fagnar um þessar mundir 40 ára afmæli sínu. Reksturinn á sér þó mun dýpri rætur sem teygja sig allt aftur til ársins 1965. Blaðamenn settust niður með Bergþóri Baldvinssyni framkvæmdastjóra, Bryndísi Arnþórsdóttur og Bergi Þór Eggertssyni, aðstoðarframkvæmdastjóra og útgerðarstjóra, til að ræða sögu fyrirtækisins, áföllin, kvótakerfið og hvernig lífið á sjó og landi hefur gjörbreyst á fjórum áratugum.

Beint í djúpu laugina

Þó að Nesfiskur hafi verið stofnaður undir sínu núverandi nafni árið 1986, hófst útgerðarsaga fjölskyldunnar formlega árið 1965 þegar Baldvin Njálsson og Njáll Benediktsson, afi Bergþórs, létu smíða fyrsta bátinn. Fyrir Bergþór var það nánast sjálfgefið að feta þessa braut, þótt aðstæður hafi hagað því þannig að hann þurfti að herða upp huga sinn mun fyrr en áætlað var.

„Þetta lá bara einhvern veginn fyrir, það var ekkert annað í boði,“ segir Bergþór þegar hann er spurður út í upphafssögu sína í greininni. Í viðtali við Víkurfréttir fyrir nokkrum árum lýsti Þorbjörg Bergsdóttir, móðir Bergþórs, því að álagið hafi verið mikið á upphafsárunum og þegar Bergþór hafi fengið bílprófið hafi hann strax farið að keyra fyrir fyrirtækið, fara með bjóðin í bátana og sækja fisk.

„Ég var byrjaður í fyrirtækinu löngu áður en ég fékk bílpróf,“ játar Bergþór í hreinskilni. Hann hafi verið ungur að árum þegar hann var farinn að stýra fyrirtækinu og kominn með tékkheftið, eins og sagt er.

Brann til kaldra kola ári eftir kaupin

Árið 1986 urðu ákveðin kaflaskil þegar fjölskyldan kaupir húsnæði Ísstöðvarinnar í Gerðum í Garði af Landsbankanum og nafni fyrirtækisins er breytt úr Fiskverkun Baldvins Njálssonar í Nesfisk. Bryndís á heiðurinn af nafninu: „Við sátum heima á Melbrautinni við eldhúsborðið, sem var okkar fundarherbergi, og veltum fyrir okkur nöfnum. Ég stakk bara upp á: Af hverju ekki Nesfiskur? Og það var samþykkt á staðnum.“

Sú gleði með nýja húsnæðið varð þó skammlíf því árið 1987 dundi stóra áfallið yfir. Frystihúsið brann til kaldra kola.

„Við keyptum í maí 1986 og það brennur í nóvember 1987,“ rifjar Bergþór upp. „Við misstum allt. Allur klefinn var fullur af fiski og við fengum afurðirnar ekki bættar. Við fengum bara brotabrot úr skyldutryggingunni hjá Brunabótafélagi Íslands, því grunnurinn og útveggirnir stóðu eftir. Tjónið var metið á yfir 100 milljónir króna á þeim tíma.“ Uppreiknað er það yfir milljarður króna í dag á húsnæði og tækjum og þá eru afurðir ekki með inni í myndinni.

„Ef ég hefði vitað í hvað stefndi þegar við byrjuðum endurbyggingu, hefði ég aldrei farið af stað aftur,“ segir Bergþór. En í stað þess að leggja árar í bát sýndi fjölskyldan fádæma seiglu. „Við hugsuðum okkur um í nokkra daga, leigðum svo fiskvinnsluhús í nágrenninu, Ásgeirshúsið, á meðan endurbygging stóð yfir, og fluttum inn í nýtt hús ári síðar, 1988. Það var bara jaxlast í gegnum þetta.“

Frá „villta vestrinu“ til hátækninnar í kvótakerfinu

Í dag heldur Nesfiskur úti öflugum flota og er með um 11.000 tonna þorskígildiskvóta, en Bergþór bendir á að fyrirtækið hafi þurft að kaupa hvert einasta kíló á markaðsvirði síðan kvótakerfið var sett á árið 1984. Auk þess leigir fyrirtækið umtalsverðan kvóta á hverju ári, stundum fyrir allt að milljarð króna, til að tryggja jafnt flæði inn í vinnsluna.

„Við kaupum ekki báta til þess að gera út, heldur eingöngu til að fá fisk inn í vinnsluna svo fólkið hafi vinnu. Það má ekki falla úr dagur,“ útskýrir Bergþór.

Aðspurður um muninn á starfseminni fyrir og eftir tilkomu kvótakerfisins segir hann breytinguna hafa verið stórkostlega:

„Fyrir kvótakerfið var þetta svolítið villta vestrið. Ef sjómaður mætti ekki um borð af því hann var veikur, þá var bara farið inn í frystihús og maður tekinn úr annarri vinnu og skellt á sjó. Menn veiddu eins og þeir gátu þá daga sem mátti. Stundum þegar togarinn kom að landi var ekki einu sinni búið að vinna farminn úr túrnum þar á undan. Fiskurinn lá dögum saman og gæðin voru allt önnur og verri. Með kvótakerfinu fór fólk að hugsa um gæði og markaði,“ segir Bergþór þegar hann lýsir því hvernig þetta var í kringum landið fyrir kvótakerfið.

Fjórir fætur undir borðinu

Til að tryggja reksturinn og dreifa áhættunni hefur Nesfiskur byggt upp öflug dótturfélög, þar á meðal Nýfisk og Miðnes í Sandgerði og rækjuvinnsluna Meleyri á Hvammstanga.

„Við keyptum til dæmis rækjuvinnsluna á sínum tíma þegar þorskvótinn hrundi, til þess að skipin og mennirnir hefðu eitthvað að gera,“ segir Bryndís.

Bergþór lýsir þessu sem fjórum fótum undir borðinu: „Garðurinn sér um frosna fiskinn og stóru markaðina í Suður-Evrópu (Spán, Grikklandi, Ítalíu). Nýfiskur sér um ferskfiskinn fyrir Frakkland, Belgíu og Ameríku. Miðnes vinnur aukaafurðirnar eins og steinbít og kolategundir af öllum bátunum. Svo erum við með rækjuna. Ef frosni markaðurinn er rólegri þá vinnur ferskfiskurinn það upp. Þetta er heildstæð hugmyndafræði.“

Baldvin Njálsson GK og ævintýrið á hafi úti

Mesta stökkbreytingin í sögu fyrirtækisins átti sér stað árið 2021 þegar nýr hátæknifrystitogari, Baldvin Njálsson GK 400, bættist í flotann. Skipinu er stýrt sem séreiningu sem skaffar ekki fisk í landvinnsluna, heldur frystir aflann (þorsk, ufsa og ýsu) beint í blokkir og öskjur úti á sjó, þaðan sem vörunni er skipað beint á brettum í gáma til útlanda.

„Þetta voru ákveðin tímamót hjá fyrirtækinu,“ segir Bergþór: „Þægindin og tæknin um borð eru ótrúleg.“

Bryndís tekur undir það: „Þegar maður kemur um borð í skipið í dag er eins og maður sé að ganga inn í stofu heima hjá sér. Það er allt hreint upp á „hundraðogtíu“. Þegar ég var krakki á sjó var þetta sko aðeins öðruvísi!“

Tryggur mannauður og nýir tímar

Nesfiskur hefur í gegnum tíðina verið í harðri samkeppni við flugvöllinn um vinnuafl og var meðal fyrstu fyrirtækja á svæðinu til að ráða erlent starfsfólk, fyrst frá Bretlandi og í kringum 1991 tók stór og traustur kjarni Pólverja við.

„Við höfum verið einstaklega heppin með mannskapinn, bæði í landi og á sjó,“ segir Bergþór og nefnir skipstjóra sem hafa verið hjá fyrirtækinu áratugum saman. Einnig eru dæmi úr landvinnslunni um fólk sem hefur verið frá stofnun fyrirtækisins og þeir Pólverjar sem verið hafa lengst hafa verið hjá fyrirtækinu í 35 ár.

Í gegnum árin hefur Nesfiskur þurft að kaupa talsvert af húsnæði undir erlenda vinnuaflið og lögð hefur verið áhersla á að kaupa fasteignir sem næst frystihúsinu í Gerðum þannig að það sé auðvelt fyrir fólk að labba til og frá vinnu.

Og yfir á bátana. Bergur Þór útgerðarstjóri bendir á að stærsti skorturinn í dag sé ekki á hásetum, heldur vélstjórum: „Það er ekki nóg endurnýjun úr skólunum, strákarnir fara frekar í rafmagnið eða annað.“ Vinnan um borð hefur líka breyst mikið í áranna rás og er í dag orðin mjög tæknileg í nýjustu skipunum.

Í landvinnslunni hafa vinnudagarnir líka batnað. „Í gamla daga var mikil yfirvinna, fryst á laugardögum og oft unnið til tíu á kvöldin,“ segir Bergur. „Nú byrjum við 07:00, vinnudagurinn er átta tímar og fólk fær mat úr flottu eldhúsi þar sem Villi kokkur eldar ofan í allt liðið, líka Miðnes og Nýfisk.“

Í 40 ára sögu fyrirtækisins hafa hafa bæði verið skin og skúrir. Stjórnendur fyrirtækisins segja slys þar sem mannskaði varð hafa verið þungbær. Árin eftir fjármálahrunið hafi einnig verið þung, þá hafi gengið erfiðlega að fá greitt fyrir afurðir. Þá kom högg á reksturinn í Covid þar sem markaðir voru lengi að aðlaga sig breyttum aðstæðum en í dag gangi reksturinn vel en Nesfiskur og dótturfélög séu að veita um 350 manns atvinnu í hverjum mánuði. „Við þurfum að vera á tánum og sveigjanleg. Við fengum nýja skipið árið 2021, í miðjum Covid. Fiskkaupendur í útlöndum voru í vandræðum því veitingastaðir voru lokaðir. Eftir tvo túra Baldvins Njálssonar GK vorum við með mikið af óseldum fiski. Við ákváðum að fara eina ferð í viðbót. Um það leyti breyttust hlutirnir úti og okkar kaupendur fóru að selja fisk og franskar í „take-away“. Þá breyttist allt aftur og við seldum allan fiskinn til þeirra.“

Ekki á leiðinni að selja: „Þetta er áhugamálið hans“

Hjá Nesfiski starfar nú fjórði og jafnvel fimmti ættliður fjölskyldunnar, þar sem barnabörnin mæta í sumarvinnu þegar aldur leyfir. Þótt Bergþór sé orðinn 66 ára og sögusagnir heyrist stundum á götum úti um að stóru sjávarútvegsfyrirtækin vilji kaupa reksturinn, er svarið skýrt og einfalt: Nesfiskur er ekki til sölu.

„Sú hugsun kemur ekki upp,“ segir Bergþór ákveðinn. „Við höfum keypt okkar heimildir á markaðsverði, ákveðið að stækka á meðan aðrir völdu að gera það ekki, og við höldum okkar striki.“

Bryndís brosir og bætir við að lokum: „Fólk spyr oft hvort hann fari ekki að hætta. En honum finnst þetta bara svo skemmtilegt. Þetta er áhugamálið hans og vinnan hans. Við höldum bara áfram.“

Nesfiskur hefur verið hryggjarstykkið í atvinnulífinu í Garði í 40 ár. „Þetta snýst alltaf um að fólkið hafi vinnu,“ segir Bergþór að endingu.

Afmæli Nesfisks verður fagnað með starfsfólki þann 6. júní næstkomandi. Knattspyrnufélagið Víðir hefur tekið að sér veislustjórnina, hokið af reynslu eftir að hafa haldið þorrablót í íþróttamiðstöðinni í Garði í mörg ár og nýbúið að halda upp á 90 ára afmæli. Boðið verður upp á mat og drykk í sambland við fjör sem fylgir stórafmæli eins og þessu.