Sumarskóli Reykjanesbæjar 2001: Fyrirmynd að farsælli móttöku flóttafólks

Á vordögum árið 2001 tók Reykjanesbær á móti 23 einstaklingum, fimm fjölskyldum, sem hrakist höfðu frá Kraina-héraði í hinni stríðshrjáðu Júgóslavíu. Til að tryggja að þessir nýju íbúar fengju sem besta byrjun í íslensku samfélagi var hleypt af stokkunum metnaðarfullu verkefni: Sumarskóla Reykjanesbæjar 2001.

„Learning by doing“ – Nýstárlegar kennsluaðferðir

Steinunn Njálsdóttir, stjórnandi skólans, skipulagði átta vikna námshring sem byggði á nútímalegri hugmyndafræði John Dewey um „nám í gegnum verkin“ (learning by doing) og fjölgreindarkenningu Howard Gardners.

Í stað þess að sitja eingöngu við skólabekkinn var íslenskukennslan samþætt verklegum greinum. Nemendur lærðu tungumálið á meðan þeir unnu í:

Smíði og textílmennt: Þar sem verkfæri og efni voru merkt á íslensku.
Heimilisfræði: Þar sem nemendur kynntust íslenskum matvælum, mælieiningum og bakstri (t.d. lummum og kanilsnúðum).
Íþróttum og sundi: Til að efla heilsu og vellíðan.
Vettvangsferðir: Farið var út í náttúruna, á bókasafnið og í tónlistarskóla til að lesa úr umhverfinu og safna orðaforða.

Faglegt teymi og menningarlegt næmi

Skólinn starfaði í Heiðarskóla og naut krafta níu réttindakennara af Suðurnesjum. Lögð var áhersla á að nemendur ræktuðu eigið móðurmál jafnhliða íslenskunni til að viðhalda sjálfsvirðingu. Markmiðið var ekki aðeins málakennsla, heldur menningarfærni – að skilja og geta tekið þátt í hinu nýja samfélagi.

Kennarahópurinn samanstóð af: Steinunni Njálsdóttur (stjórnanda), Elínborgu Herbertsdóttur, Bryndísi Guðmundsdóttur, Fanneyju Dórótheu Halldórsdóttur, Elínu Gunnarsdóttur, Evu Björk Sveinsdóttur, Sveindísi Valdimarsdóttur, Maríu Kristínu Óskarsdóttur og Ólöfu Jónsdóttur.

Verkefni sem varð að landsstaðli

Móttökuverklagið og námsefnið sem Steinunn samdi þótti svo vel heppnað að það varð fyrirmynd fyrir önnur sveitarfélög. Þegar Rauði krossinn aðstoðaði flóttafólk á Höfn í Hornafirði (2002) og Siglufirði (2003) var leitað til Steinunnar um leyfi til að nota námsefnið og skipulagið úr Reykjanesbæ.

Árangur til 25 ára

Nú, aldarfjórðungi síðar, sýnir árangurinn sig best í því að þessi hópur er órjúfanlegur hluti af samfélaginu í Reykjanesbæ. Af þeim 23 sem komu árið 2001 búa 20 enn í bænum ásamt afkomendum sínum.

Fjölskyldurnar keyptu allar íbúðirnar sem Rauði krossinn fann fyrir þær í upphafi.

Þriðja kynslóðin er nú þegar farin að hlaupa um á „litlum fótum“ í bænum.

Í janúar 2026 tók Kjartan Már Kjartansson, bæjarstjóri Reykjanesbæjar, vel í þá hugmynd Steinunnar og Sveindísar að kalla saman kennara, stuðningsfjölskyldur og þessa „nýju íbúa“ til að fagna þessum 25 ára merku tímamótum og þakka kennurunum fyrir sitt framlag.

Niðurstaða: Sumarskólinn 2001 var meira en bara skóli; hann var brú á milli tveggja menningarheima. Hann sannaði að með fagmennsku, hlýju og virðingu fyrir bakgrunni fólks er hægt að byggja upp öflugt og samhent samfélag.

Steinunn Njálsdóttir,
stjórnandi Sumarskóla
Reykjanesbæjar 2001, saman tók og varðveitti þessi gögn.