Segulmælingar afhjúpuðu sprungur og holrými undir Grindavík

Vísindamenn við Háskóla Íslands og samstarfsstofnanir hafa í fyrsta sinn beitt segulmælingum til að kortleggja faldar sprungur og holrými undir byggð á meðan eldgosa- og jarðskjálftahrina stendur yfir. Rannsóknin, sem nýlega birtist í vísindatímaritinu Geophysical Research Letters, sýnir að hægt er að finna hættuleg holrúm neðanjarðar sem engin ummerki sjást um á yfirborði. Niðurstöðurnar geta haft verulega þýðingu fyrir hættumat, skipulag og uppbyggingu innviða á náttúruvársvæðum.

Mælt úr lofti og á jörðu

Kortlagningin beindist að ummerkjum eftir mikil umbrot í Svartsengiskerfinu á árunum 2023–2025, þar á meðal stóra kvikuganginn sem myndaðist undir Grindavík 10. nóvember 2023. Samtals voru mældir um 320 kílómetrar; drónum var flogið um 220 kílómetra eftir þéttum línum yfir bænum, auk þess sem um 100 kílómetrar voru gengnir með segulmæli á jörðu niðri.

Aðferðin byggir á því að hraunið undir Grindavík er basalt með sterka segulmögnun. Þegar bergið brotnar og sprungur eða holrúm myndast breytist segulsviðið og breytingarnar koma fram sem mælanleg frávik. Tölvulíkön benda til þess að hægt sé að greina slík frávik á 10–20 metra dýpi við hagstæðar aðstæður.

Stór sprunga fannst undir Túngötu

Til að staðfesta mælingarnar var grafið á völdum stöðum þar sem segulfrávik mældust. Í ljós komu áður óþekktar sprungur sem huldar voru jarðvegi, gögnum eða mannvirkjum:

Túngata: Þar sýndu mælingar lágt segulsvið þótt ekkert sæist á yfirborði. Við uppgröft fannst 2–3 metra breið sprunga undir götunni, hulin yngri jarðlögum.

Knattspyrnuvöllurinn: Segulfrávik bentu til mikilla sprungna og holrúma sem uppgröftur staðfesti síðar.

Með því að bera gögnin saman við loftmyndir frá árinu 1954 sást jafnframt að sum frávikin fylgdu gömlum sprungum sem horfið höfðu undir byggð í gegnum tíðina. Umbrotin opnuðu því ekki aðeins nýjar sprungur heldur endurvöktu eldri mannvirkjahættur.

Gagnlegar upplýsingar í rauntíma

Að sögn Elisu Johannu Piispa, rannsóknardósents við HÍ og fyrsta höfundar greinarinnar, veittu mælingarnar upplýsingar í nær rauntíma sem nýttust beint við hættumat Almannavarna og viðbragðsaðila. Þar sem samanlögð gliðnun innan Grindavíkur mældist allt að fimm metrar — og stærsta skjalfesta sprungan er um þrír metrar á breidd og yfir 30 metra djúp — skiptir nákvæm vitneskja um underground-holrými sköpum til að koma í veg fyrir slys og tjón.

Víðtækt samstarf HÍ, Íslenskra orkurannsókna, Náttúrufræðistofnunar, EFLU og Veðurstofu Íslands stóð að rannsókninni, ásamt viðbragðsaðilum og Grindavíkurbæ. Vísindamennirnir benda á að segulmælingar af þessu tagi geti nýst á mörgum öðrum virkum svæðum þar sem landsig, skriðuföll eða jarðskjálftar skapa faldar hættur.

Nánar hér:

https://hi.is/frettir/faldar_sprungur_og_holrymi_undir_grindavik_kortlogd_med_segulmaelingum