Tímamót í rannsóknum á vefjagigt

Víðtæk alþjóðleg erfðarannsókn, þar sem gögn frá 12 þúsund Íslendingum spiluðu lykilhlutverk, hefur í fyrsta sinn varpað ljósi á líffræðilegan og taugafræðilegan grunn vefjagigtar. Niðurstöðurnar voru birtar í hinu virta vísindariti Nature Medicine og eru sagðar marka ákveðin vatnaskil fyrir sjúklinga sem oft hafa mætt skilningsleysi.

Þótt talið sé að um tveir af hverjum hundrað íbúum jarðar lifi við vefjagigt hefur tilvist sjúkdómsins lengi verið umdeild innan læknisfræðinnar, einkum vegna þess að líffræðilegar orsakir hans hafa verið óljósar. Nýja rannsóknin er stórt skref í átt að því að eyða þeirri óvissu.

Umfangsmesta rannsókn sinnar tegundar

Sérfræðingar greindu gögn frá meira en 2,5 milljónum þátttakenda úr 11 alþjóðlegum rannsóknarhópum. Meðal þeirra voru um 55 þúsund einstaklingar greindir með vefjagigt — og komu tæplega 12 þúsund þeirra frá Íslandi, í gegnum þátttakendur í langvinnra verkja rannsókn Íslenskrar erfðagreiningar.

Rannsóknin leiddi í ljós:

• Tengsl við miðtaugakerfið: Vísindamenn fundu breytileika á 26 svæðum erfðamengisins sem tengjast áhættu á vefjagigt. Mörg þessara gena koma við sögu í starfsemi heila og tauga.

• Eins hjá kynjunum: Þótt vefjagigt sé mun oftar greind hjá konum er erfðagrundvöllur hennar mjög svipaður milli kynja.

• Skörun við aðra sjúkdóma: Erfðafræðileg skörun fannst á milli vefjagigtar og annarra langvinnra verkja, svo sem mjóbaksverkja, iðraólgu og áfallastreituröskunar.

„Ekkert einfaldlega sálrænt“

Gigtarlæknarnir Arnór Víkingsson og Árni Jón Geirsson, sem eru meðhöfundar greinarinnar, segja niðurstöðurnar hafa gífurlega þýðingu.

„Í áratugi hefur sjúklingum með vefjagigt verið vísað til og frá í heilbrigðiskerfinu og sagt að verkir þeirra séu einfaldlega sálrænir. Niðurstöður þessarar rannsóknar benda til að sjúkdómurinn hafi sterkan taugalíffræðilegan þátt,“ segja þeir Arnór og Árni Jón.

Daníel Guðbjartsson, forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar, undirstrikar mikilvægi þátttöku Íslendinga og farsæls samstarfs við sérfræðilækna á Landspítalanum og hjá Þraut endurhæfingu sem gert hefur rannsóknir sem þessar mögulegar.

Hvað þýðir þetta fyrir framtíðina?

Nýju niðurstöðurnar þýða ekki að hægt sé að greina vefjagigt með einu erfðaprófi í dag, né að ný lyf eða meðferðir séu á næsta leiti strax á morgun.

Hins vegar veita þær ómetanlegar vísbendingar um líffræðilegan grunn sjúkdómsins sem mun nýtast vísindamönnum til að þróa betri greiningaraðferðir og markvissari meðferðir í framtíðinni.