Bókasafnið opnað á ný í Grindavík: „Svona vörðum við leiðina heim“
Bókasafn Grindavíkur hefur opnað dyr sínar á ný eftir að hafa verið lokað frá rýmingu bæjarins í nóvember 2023. Við opnunina fléttuðust saman saga ungrar grindvískrar stúlku af síðasta deginum heima, vonir um lifandi samkomustað og orð bæjarstjórans um vörðurnar á leiðinni heim.
Það var ástæða til að staldra við þegar gestir komu saman í Bókasafni Grindavíkur á mánudag. Bókahillurnar voru aftur aðgengilegar, kaffið og kökurnar biðu og fram undan var upplestur úr nýrri bók sem tengist bænum með óvenju persónulegum hætti.
Anna María Cornette forstöðumaður safnsins bauð gesti velkomna og minnti á að bókasafnið hefði verið lokað allt frá rýmingunni. Að geta loksins opnað dyr þess aftur væri „kærkominn áfangi í félagslegri endurreisn Grindavíkur“.
Staður til að hittast og vera saman
Í ávarpi sínu lýsti Anna María bókasafninu sem meira en stað þar sem bækur eru geymdar. Hún vill að það verði öruggur og óformlegur samkomustaður utan heimilis, skóla og vinnu; staður þar sem bæjarbúar geta hist, notið samvista og ræktað samheldni.
„Mig langar að bókasafnið verði staður þar sem við ræktum samheldni, eflum lestrargleði og finnum samfélagslega vellíðan á tímum endurreisnar,“ sagði hún.
Safnið verður opið nemendum fjóra daga í viku í vetur og almenningi á fimmtudögum frá klukkan 13 til 17. Anna María kvaðst vona að hægt yrði að lengja almennan opnunartíma áður en langt um liði. Hún hlakkaði til að kynnast bæjarbúum betur og byggja með þeim upp lifandi safn.
Frá blaði í ritsmiðju til verðlaunabókar
Sérstakir gestir opnunarinnar voru rithöfundarnir Matthildur Yrsa Sigurðardóttir og Þórunn Rakel Gylfadóttir. Þær kynntu bók sína Síðasti dagurinn, sem hlaut Sólfaxa, íslensku barnabókaverðlaunin, árið 2026, og Matthildur las úr henni fyrir gesti.
Þórunn Rakel sagði frá því hvernig þær kynntust í ritsmiðju í Stóru-Vogaskóla í janúar 2024. Matthildur var þá komin þangað til skólagöngu eftir að fjölskylda hennar hafði þurft að yfirgefa Grindavík og leita sér að nýjum samastað. Í ritsmiðjunni hvatti Þórunn Rakel nemendur til að skrifa frá eigin brjósti. Þegar hún gekk að Matthildi og spurði hvað hún væri að skrifa um kom svarið: „Ég er að skrifa um síðasta daginn.“
Þórunn Rakel sagðist hafa orðið snortin strax við lestur fyrstu línanna. Þar hófst samstarf þeirra. Þær skrifuðu saman og leituðu að réttu orðunum til að segja frá reynslu Matthildar. Þórunn Rakel ræddi líka hversu dýrmætt það væri að geta komið slíkri sögu á framfæri. Fólk á flótta fengi ekki alltaf tækifæri til þess, en þarna gætu höfundarnir og gestirnir hist á bókasafni til að fagna orðinu og bókmenntunum.
Æfing, pakkað í tösku og útsýnið til Þorbjarnar
Síðasti dagurinn segir frá 10. nóvember 2023 og vikunum eftir að fjölskylda Matthildar Yrsu þurfti að flýja Grindavík. Í kaflanum sem hún las fann hún strax um morguninn að dagurinn yrði ekki venjulegur. Skjálftarnir höfðu vakið ótta og þótt hún vonaði að lífið héldi einfaldlega áfram byrjaði hún að pakka til öryggis: fötum, bangsa, myndum af vinum og hleðslutæki fyrir símann.
Áhyggjurnar snerust ekki aðeins um það sem gæti gerst úti í bæ. Hún horfði um eigið herbergi og velti fyrir sér hvort hún þyrfti að kveðja það. Hún myndi sakna þess að sjá Þorbjörn út um gluggann.
Samt fór hún á íþróttaæfingu. Þar voru vinkonurnar, boltinn og spjallið, og um stund var lífið eins og hún vildi hafa það: hversdagslegt og fyndið. Síðan komu skjálftarnir aftur. Í upplestrinum urðu þessar litlu andstæður áþreifanlegar: löngunin til að hugsa um jólin og fjölskylduna, á meðan jörðin skalf undir fótum þeirra.
Matthildur las einnig úr síðari hluta bókarinnar, þar sem fjölskyldan hafði komið sér fyrir annars staðar. Það fylgdi því bæði léttir og söknuður að eignast nýtt heimili nær Grindavík. Hún saknaði gamla bæjarins síns, verslunarinnar og bakarísins, lífsins við höfnina og íssins í Skeifunni. Í þeim minningum birtist það sem erfitt er að setja í eina ferðatösku: kunnuglegt líf á kunnuglegum stað.
„Hversdagurinn í Grindavík“ sóttur til baka
Pétur G. Markan bæjarstjóri tók einmitt upp orð úr bókinni um það „hversdagslega og fyndna“. Hann sagðist hafa lesið bókina fyrir dóttur sína kvöldið áður og að hún hefði spurt hann spurninga á meðan. Orð Matthildar Yrsu tengdi hann við það verkefni sem blasti við Grindvíkingum dag frá degi.
„Það sem okkur vantar og það sem við erum að sækja til baka er náttúrulega hversdagurinn í Grindavík,“ sagði Pétur. Fólk væri að koma aftur í húsin sín og íþróttahúsið og nú væri komið að bókasafninu. Þannig væri leiðin heim vörðuð, stað fyrir stað.
Hann sagði opnun skóla hafa verið stóra og mikilvæga ákvörðun og kallaði opnun bókasafnsins einnig mikilvægt skref. Bókasafn skipti máli fyrir samfélag sem vildi bjóða upp á góð lífsgæði og rými til að kafa dýpra. Pétur þakkaði jafnframt fyrir vinnuna sem lögð hefði verið í að gera safnið tilbúið.
Bæjarstjórinn vék ekki undan því að bakslag og erfiðar fréttir gætu orðið á leiðinni. Þá þyrfti að minna sig á markmiðið: að vinna Grindavík til baka.
Hjartað slær á fleiri en einum stað
Í lok ávarps síns sagði Pétur að samfélög ættu sér mörg hjörtu. Í Grindavík slægi hjartað við höfnina, í íþróttahúsinu, í skólanum og á bókasafninu. Þetta væru staðirnir sem gerðu bæinn að samfélagi.
Opnun safnsins var því meira en endurkoma bóka í útlán. Þennan dag komu bæjarbúar saman, hlustuðu á unga manneskju segja sögu sína og nutu þess að vera aftur á einum af sínum stöðum. Þar var hægt að fá Síðasta daginn áritaðan, fá sér kaffi og köku og halda samtalinu áfram — enn ein lítil, en mikilvæg varða á leiðinni heim.
