Byggjum við á fortíðinni – eða yfir hana?
Reykjanesbær á einstaka sögu – en spurningin er hvort við séum að standa okkur í því að vernda hana. Hér má finna samfellda byggðarsögu sem nær aftur fyrir landnám, einstakt búsetulandslag og menningarminjar sem segja sögu fólksins sem hér bjó, lifði og byggði upp samfélagið okkar. Þetta er arfleifð sem við eigum sameiginlega – en hún er ekki sjálfgefin. Hún krefst meðvitaðrar verndar, viðhalds og virðingar.
Því miður virðist oft skorta á að þessi sýn sé höfð að leiðarljósi í ákvarðanatöku.
Í Höfnum hefur til að mynda fundist merkilegur langbær við fornleifarannsóknir – skýr vitnisburður um forna búsetu á svæðinu. Samhliða því eru uppi áform um að reisa hreinsistöð í aðeins nokkurra tuga metra fjarlægð, innan svæðis sem hefur verið skilgreint sem eitt best varðveitta búsetulandslag á Suðurnesjum. Svæði sem nýtur hverfisverndar í aðalskipulagi.
Þetta vekur upp eðlilegar spurningar.
Ekki aðeins um staðsetninguna sjálfa, heldur einnig um heildarsýnina. Hvernig metum við gildi þessara minja? Hversu langt erum við tilbúin að ganga í að raska sögulegu samhengi þeirra? Og hvers vegna er valin lausn sem þjónar ekki einu sinni allri þeirri byggð sem hún á að sinna?
Það er mikilvægt að taka skýrt fram: þörfin fyrir úrbætur í fráveitumálum er raunveruleg og brýn. Enginn dregur það í efa. En það má ekki vera þannig að nauðsynlegar framkvæmdir séu unnar án þess að hugað sé að heildarmyndinni – að náttúru, sögu og samfélagi í víðu samhengi.
Góð stjórnsýsla snýst einmitt um þetta jafnvægi.
Við þurfum að geta tekið ákvarðanir sem leysa vandamál dagsins í dag, án þess að skapa vandamál til framtíðar. Það felur í sér að skoða valkosti af alvöru, virða faglega umræðu og hlusta á athugasemdir íbúa – ekki sem hindrun, heldur sem mikilvægan hluta af betri ákvarðanatöku.
Á sama tíma eigum við ótal tækifæri sem við erum ekki að nýta nægilega vel.
Gönguleiðir um Reykjanes, söguslóðir og náttúra eru verðmæti sem geta styrkt bæði ímynd svæðisins og lífsgæði íbúa. Með markvissri uppbyggingu, betri upplýsingagjöf og aðgengi má skapa upplifun sem nýtist jafnt heimamönnum sem gestum. Þar liggja tækifæri til verðmætasköpunar, fræðslu og aukinnar tengingar fólks við sitt nærumhverfi.
Það eru jákvæð dæmi til staðar. Í Höfnum stendur til að hefja endurgerð á gamalli fjárrétt í sumar á vegum Fornverks í Höfnum – verkefni sem byggir á virðingu fyrir handverki, sögu og staðaranda. Slík verkefni sýna hvað er hægt þegar vilji er fyrir hendi.
Sem íbúi í Reykjanesbæ og frambjóðandi tel ég að við þurfum að setja menningarmál ofar á dagskrá. Ekki sem aukaatriði, heldur sem grundvallarþátt í þróun samfélagsins.
Við eigum ekki bara að tala um sjálfbærni – við þurfum að lifa í henni. Hún felst ekki aðeins í umhverfismálum, heldur einnig í því hvernig við förum með söguna okkar, menningararfinn og þau spor sem við skiljum eftir okkur. Við erum ekki aðeins að byggja fyrir okkur sjálf. Við erum að móta það samfélag sem næstu kynslóðir munu erfa.
Og sú ábyrgð er okkar allra.
Sveinn Enok Jóhannsson
Bóndi í Höfnum
Höfundur skipar 5. sæti á lista Viðreisnar í Reykjanesbæ
