„Ef ég slaka á þá dett ég niður dauður“

Keflvíkingurinn Ingi Garðar Erlendsson var valinn Reykvíkingur ársins 2025, þrátt fyrir að hafa alist upp utan höfuðborgarinnar. Ingi Garðar virðist sjaldan sitja auðum höndum enda með fjölbreytt verkefni á sinni könnu. Hann hóf að spila á básúnu tíu ára gamall og hefur síðan fetað fjölbreytta leið í tónlistarlífinu. Í dag er hann hljómsveitarstjóri, tónskáld, kennari og formaður Sambands íslenskra skólalúðrasveita. Þá hlaut Skólahljómsveit Vesturbæjar og Miðbæjar, þar sem hann er skólastjóri, einnig Íslensku menntaverðlaunin fyrir starfsemi sína. Það heyrist í klarínettum og trompetum úr næsta herbergi þegar við setjumst niður í kennarastofu skólahljómsveitarinnar, sem á sér húsakynni í Vesturbæjarskóla.

„Ég veit ekki alveg hvar ég á að byrja“ er kannski ekki það besta til að segja þegar maður mætir í viðtal við einhvern innan eigin áhugasviðs, enda er blaðamaður sjálf básúnuleikari, en það reynist kannski viðeigandi byrjun á samtali við mann sem hefur gert svona margt.

„Ég er skírður eftir ömmu minni sem hét Ingigerður,“ segir Ingi og bendir á að upphaflega hafi nafnið átt að vera eitt orð en presturinn skráði það í tvennu lagi og þannig hefur það staðið síðan. „Afi skrifaði samt alltaf „Ingigarðar“ í bréfum til mín.“ Það stóð alltaf til að breyta því í eitt nafn, „en ég hef ekki enn gert það,“ segir Ingi Garðar, ekki Ingigarðar.

„Maður var í öllu“

Ingi Garðar er fæddur og uppalinn í Keflavík og talar enn um staðinn sem Keflavík, enda varð sameiningin í Reykjanesbæ síðar. Æskan á níunda og tíunda áratugnum einkenndist af gríðarlega öflugri æskulýðsstarfsemi, sérstaklega ef miðað er við stærð samfélagsins. Ingi æfði íþróttir af krafti, spilaði handbolta, fótbolta og körfubolta og lét sig jafnframt ekki vanta í skák.

Samhliða þessu hóf hann nám í Tónlistarskólanum í Keflavík. „Maður var í öllu,“ segir hann. Eins og margir byrjaði hann fyrst á blokkflautu en fór svo yfir á althorn: „Ég held að mamma hafi bara sótt um og það hafi verið laust á althorn til að byrja með,“ segir hann. Fyrstu skrefin í tónlist lærði hann svo hjá tónlistarkennaranum Kareni J. Sturlaugsson. „Hún er alveg mín músíkmamma, hún ól mig upp í tónlist og ég leita enn þá til hennar.“

Síðan færði Ingi sig yfir á básúnu, einfaldlega vegna þess að það vantaði fleiri í þá hljóðfæradeild. „Þá fór maður bara á básúnu og svo festist maður þar og elskaði það.“ Þar lærði hann hjá tónlistarkonunni Sigrúnu Sævarsdóttur-Griffiths.

Ingi var bæði í lúðrasveit og stórsveit, sem æfðu báðar vikulega og fóru í mörg ferðalög. „Við vorum um 20 í stórsveitinni og kannski 30–40 í lúðrasveitinni,“ segir hann. „Svo var það alveg þannig að þeir sem voru duglegir á klarínett og flautu fóru og lærðu líka á saxófón til þess að geta verið með í stórsveitinni.“

Um fimmtán ára aldur fór hann að taka rútu einu sinni í viku til Reykjavíkur í básúnutíma hjá Sigga Þorbergs, þar sem Keflavík skorti sérhæfða kennara á hans stigi. „Þá var maður bara sendur í bæinn,“ segir hann og bendir á að þetta hafi verið algengt fyrir þá sem vildu komast lengra í hljóðfæranámi.

Þegar tónlistin tók yfir

Það var á framhaldsskóla-árunum sem tónlistin fór smám saman að taka yfir. Þrátt fyrir að hafa alist upp við sterka íþróttamenningu og verið hluti af öflugum fótboltaárgangi í Keflavík, en Ingi er fæddur 1980, fór hann að finna fyrir því að áhuginn lá annars staðar. Liðið náði meðal annars að verða Íslandsmeistarar en á sama tíma fór tónlistin að toga æ meira í hann. Upphaflega stefndi hann á íþróttakennaranám á Laugarvatni en smám saman fór tónlistarnámið að kalla frekar til hans.

Ingi lauk námi frá Fjölbrauta-skóla Suðurnesja og fór fljótlega að sækja í auknum mæli í tónlistarlífið í Reykjavík. Hann hóf nám í blásarakennaradeild Tónlistarskólans í Reykjavík og bætti tveimur árum síðar við sig tónsmíðanámi í Listaháskóla Íslands samhliða því. Hann fór jafnframt að kenna á básúnu og tók að sér nemendur sem voru jafnvel mjög nálægt honum í aldri, þar á meðal Valdimar Guðmundsson sem síðar varð þekktur básúnuleikari og söngvari.

Á þessum tíma tók hann einnig þátt í tilraunakenndu tónlistarsamstarfi sem kallast S.L.Á.T.U.R.; Samtök listrænt ágengra tónsmiða umhverfis Reykjavík. Þar var unnið með óhefðbundnar aðferðir við tónsköpun, meðal annars svokallaða hreyfinótnaskrift þar sem tónlistin birtist sem hreyfimynd eða myndband sem flytjandinn fylgir í rauntíma. Í stað hefðbundinna nótna þarf tónlistarmaðurinn að bregðast við því sem gerist á skjánum. „Þetta er liggur við eins og karaoke,“ útskýrir Ingi. Markmiðið var að brjóta upp hefðbundið samband tónlistarmanns og nótna og opna fyrir nýjar leiðir í sköpun og túlkun.

Háskólanám í Hollandi

Áhuginn á jaðartónlist leiddi Inga til Hollands, þar sem hann stundaði tónsmíðanám við Konunglega konservatoríið í Haag frá 2006 til 2010. Að hans sögn var skólinn ekki fyrir þá sem vildu feta hefðbundnar slóðir. „Ef þú varst að gera eitthvað venjulegt, þá varstu ekki þarna,“ segir hann.

Básúnan kom að sjálfsögðu með út, þó að hann hafi ekki verið að læra á hana úti, „en ég var alveg hættur að æfa mig. Ég bara spilaði. Ég var í tónsmíðanámi og allur tíminn minn fór svolítið í það,“ segir Ingi.

Samhliða náminu í Hollandi var hann mikið á ferðinni með hljómsveitum. „Ef það voru einhverjar hljómsveitir að fara eitthvert í viku þá hoppaði maður bara upp í rútu með þeim,“ segir Ingi. Hann bendir á að tónlistarlífið hafi verið öðruvísi á þessum tíma. „Það var miklu einfaldara fyrir hljómsveitir að túra þá en í dag. Nú er bransinn orðinn svo erfiður að hljómsveitir hafa varla efni á því nema þær séu mjög stórar.“

Fjölbreyttur ferill og verkefni

Eftir námið tók við fjölbreyttur ferill þar sem hann sinnti mörgum hlutverkum samtímis. Stór hluti dagsins fór í kennslu í Keflavík og seinna meir Vesturbænum en hann spilaði líka með ýmsum tónlistarmönnum á borð við Sigur Rós, túraði, útsetti og spilaði inn á upptökur. Áður en hann flutti endanlega heim til Íslands lærði hann hljóðfæraviðgerðir í Wales eftir að hafa ítrekað fengið fyrirspurnir um slíkt hérlendis.

„Það var ekkert símasamband þar sem ég var, þannig að ég þurfti að fara í svona rauðan símaklefa til þess að geta hringt heim,“ rifjar hann upp og brosir. Námið stóð yfir í stuttan tíma en nýttist honum vel. Viðgerðirnar urðu að aukastarfi sem hann sinnir enn í dag, oft á kvöldin og um helgar. „Það getur komið bunki af hljóðfærum og ég reyni bara að laga það sem þarf að laga.“

Eftir heimkomu kenndi Ingi tónfræði og hljóðfærakennslu í Reykjanesbæ, þrátt fyrir að vera fluttur til Reykjavíkur. Þar með snerust ferðalögin við, nú var hann farinn að keyra úr borginni til Keflavíkur til að vinna.

Meira en bara tónlist

Ingi Garðar hefur búið í Vesturbæ Reykjavíkur síðan 2011 og er í dag í fararbroddi Skólahljómsveitar Vesturbæjar og Miðbæjar. Þar gegnir hann hlutverki skólastjóra, hljómsveitarstjóra og kennara. Hann byrjaði sem kennari í hljómsveitinni í stutta stund áður en hann tók við sem skólastjóri árið 2020. „Ég kenni þó enn aðeins með, því maður á aldrei að kúpla sig alveg frá kennslunni, þótt maður sé orðinn skólastjóri,“ bendir Ingi Garðar á.

Starfið hefur hann mótað með eigin áherslum. Ein þeirra er að hafa aðeins eina æfingu á viku fyrir hverja sveit, sem er ekki alltaf venjan innan hljómsveitarstarfa. „Það er meðvituð ákvörðun til að halda öllum inni,“ útskýrir hann. Með færri æfingum gefst fleiri börnum kostur á að taka þátt, einnig þeim sem stunda aðrar tómstundir.

Ingi segir félagslegan þátt hljómsveitarinnar vera jafn mikilvægan og tónlistin sjálf. „Þetta snýst líka um vináttu og samfélag.“ Andinn innan hljómsveitarinnar skiptir að sama skapi miklu máli. Hann segir það einfaldara að vinna með börnum en fullorðnum. „Börnin eru bara að koma til að spila,“ segir hann. „Það er miklu minna kjaftæði.“ Hann segir líka vera góðan starfsanda meðal kennaranna, „en ef þú ert almennilegur við fólk þá líkar því við þig. Það er ekkert vesen.“

„Gætu þau ekki bara valið einhvern annan?“

Á síðasta ári var Ingi Garðar valinn Reykvíkingur ársins. Hann segir fyrstu viðbrögð hafa verið vantrú. „Ég hélt að einhver væri að grínast í mér,“ segir hann. „Ég var með hljómsveitinni úti á Spáni svo ég spurði hvort þau gætu ekki bara valið einhvern annan.“ Það stóð að sjálfsögðu ekki til boða og voru honum afhent verðlaunin síðasta júlí. „Þetta er bara rosalega mikill heiður að einhver sé að taka eftir því sem maður er að gera.“

Skömmu síðar hlaut Skólahljómsveit Vesturbæjar og Miðbæjar einnig Íslensku menntaverðlaunin, sem Ingi segir hafa sannfært hann enn frekar um að hljómsveitarstarfið væri eitthvað sem fólk kynni að meta. „Þetta var í fyrsta skipti sem tónlistarstofnun, bæði tónlistarskóli og skólahljómsveit, hefur fengið þessi verðlaun. Það er gott að fá smá vind í seglin og láta í sér heyra. Tónlistarskólakerfið á Íslandi er svo öflugt og við þurfum að standa vörð um það.“

Þrátt fyrir viðurkenningar og árangur hefur vinnusiðferðið lítið breyst. Ingi lýsir sér sem manni sem sé alltaf á fullu. „Ef ég slaka á þá dett ég niður dauður,“ segir Ingi. Hann talar þó líka um mikilvægi þess að hætta áður en maður brennur út, að finna jafnvægið milli þess að leggja hart að sér og vita hvenær á að stíga til hliðar. „Ef það er ekki gaman lengur, þá þarf að breyta einhverju,“ segir hann. „Ef það tekst ekki er langbest að leyfa einhverjum öðrum að gera það og bakka helst út áður en þú ert orðinn leiðinlegur.“

Horfir fram á veginn

Þegar Ingi Garðar tók við starfinu sem hljómsveitarstjóri setti hann sér tíu ára markmið í starfinu og segist ætla að endurmeta stöðuna árið 2030. Hann útilokar ekki að halda áfram eftir það en er meðvitaður um að starfið krefjist bæði líkamlegs og andlegs úthalds. Það er ekki sjálfgefið að gera þetta endalaust. „Þú þarft bæði mikla reynslu og mikið líkamlegt og andlegt þol. Reynslan verður meiri og meiri en þolið fer minnkandi með aldrinum. Ég er núna fullur orku til þess að gera þetta og ég held ég hafi verið á rosalega góðum aldri til þess að taka við svona batteríi.“ Hann segir þó eitt vera skýrt: „Ég verð alltaf blásari,“ segir hann. „Alveg eins og ég verð alltaf Keflvíkingur.“

Viðtal: Sigrún Björk Hjartardóttir, nemandi í blaðamennsku við Háskóla Íslands.
Myndir: Úr einkasafni.