Fimm ár í dag: Þegar rauður bjarmi yfir Reykjanesskaga breytti öllu

Í dag, 19. mars, eru liðin fimm ár frá því að eldgos hófst í Geldingadölum við Fagradalsfjall. Atburðurinn markaði lok 800 ára kyrrðar á Reykjanskaga og upphaf samfelldra umbrota sem enn sér ekki fyrir endann á.

Víkurfréttir voru fyrstar með fréttirnar þetta sögulega föstudagskvöld árið 2021. Mynd sem náðist af skrifstofu Víkurfrétta í Krossmóa varð fyrsta staðfesta myndin af gosinu sem birtist opinberlega, heilum tíu mínútum áður en Almannavarnir og Veðurstofan gátu staðfest að gosið væri hafið.

Aðdragandi sem enginn gleymir

Gosið kom ekki algjörlega á óvart, en tímasetningin var engu að síður rafmögnuð. Undanfarnar þrjár vikur hafði Reykjanesskaginn skolfið nánast stanslaust. Yfir 40.000 skjálftar höfðu mælst og íbúar á Suðurnesjum voru margir hverjir úrvinda eftir svefnlausar nætur.

Kvikugangurinn hafði verið að myndast milli Fagradalsfjalls og Keilis og vísindamenn biðu þess sem verða vildi. Svo gerðist það, hljóðlaust en tignarlega, jörðin opnaðist í Geldingadölum.

„Túristagosið“ sem varð heimsfrægt

Fyrsta gosið í Fagradalsfjalli var ólíkt þeim sem á eftir komu. Það var tiltölulega öruggt „áhorfendagos“ þar sem hraunið rann hægt og rólega ofan í lokaða dali. Ný örnefni urðu til eins og t.d. „Gónhóll“ sem var náttúruleg áhorfendabrekka upp af Geldingadölum.

Lengd: Gosið stóð yfir í nákvæmlega hálft ár, fram í september 2021.

Hraunflæði: Um 150 milljónir rúmmetra af heitri möttulkviku breyttu ásýnd Geldingadala og Meradala til frambúðar.

Aðdráttarafl: Talið er að hundruð þúsunda manna hafi lagt leið sína að gosstöðvunum þetta sumar.

Upphafið að nýjum veruleika

Þótt fimm ár séu liðin, er þessi atburður enn ferskur í minni Suðurnesjamanna. Fagradalsfjall reyndist vera fyrsti kaflinn í miklu stærri sögu. Síðan þá höfum við séð gos í Meradölum, við Litla-Hrút og síðast hin kröftugu og örlagaríku gos á Sundhnúksgígakerfinu sem hafa haft mikil áhrif á byggð í Grindavík.

Myndin sem birtist á vf.is þetta kvöld fyrir fimm árum var ekki bara fyrsta fréttamyndin af gosinu, hún var fyrsta innsýn okkar í þann nýja veruleika sem við búum við í dag á Reykjanesskaga.