Erum að undirbúa atburð sem við höfum aldrei tekist á við áður

Almyrkvi yfir Íslandi 12. ágúst 2026 er ekki bara sjónarspil á himni heldur atburður sem snertir allt samfélagið á Suðurnesjum. Búist er við miklum fjölda gesta, bæði erlendra ferðamanna og Íslendinga sem vilja komast sem næst miðju skuggans sem verður síðdegis þennan dag við vesturströnd landsins, og þá reynir á vegi, þjónustu, öryggisviðbrögð og innviði. Á sama tíma er þetta einstakt tækifæri til að skapa upplifun og jafnvel tekjur fyrir svæðið, ef rétt er á spilunum haldið.

Markaðsstofa Reykjaness (Visit Reykjanes) hefur ásamt sveitarfélögum, almannavörnum og lögreglu unnið að undirbúningi um nokkurt skeið. Þar er verið að kortleggja mögulega álagsstaði, skoða umferðarstýringu og söfnunarstaði fyrir fólk sem vill fylgjast með myrkvanum, auk þess sem upplýsingamiðlun verður lykilatriði næstu mánuði.

Þuríður H. Aradóttir Braun, forstöðukona Markaðsstofu Reykjaness, leiðir þessa vinnu. Við settumst niður með henni en í viðtalinu fer hún yfir hvað hefur þegar verið gert, hvaða áskoranir blasa við og hvers vegna hún telur að besti staðurinn til að upplifa almyrkvann í ágúst geti einfaldlega verið heima.

Hvernig eru Suðurnes að undirbúa sig fyrir almyrkvann 12. ágúst 2026?

„Við erum auðvitað að fást við atburð sem við höfum kannski ekki gert áður, þannig að við erum að einhverju leyti að renna blint í sjóinn. En við byrjuðum fyrir ári síðan með stýrihóp þar sem öll sveitarfélögin á Suðurnesjum eiga fulltrúa, auk almannavarna og lögreglustjórans á Suðurnesjum. Út frá þeim fundum hafa verkefnin í raun mótast: hvað getur gerst, hvar verður álagið, og hvernig tryggjum við að fólk fái sem besta upplifun, bæði heimafólk og gestir.“

Þú nefnir heimafólk. Er fólk almennt að átta sig á umfangi þessa atburðar sem er í vændum?

„Nei, alls ekki. Það hefur tekið tíma að ná utan um hvað þetta er stór atburður og skynja hann. Þess vegna skiptir upplýsingamiðlun gríðarlegu máli – að fólk átti sig á því hvað er að fara að gerast og hvernig best er að upplifa þetta.“

Umferð, lokanir og stýring

Hver eru helstu öryggis- og skipulagsmálin?

„Við erum sérstaklega þakklát fyrir að hafa fengið almannavarnir og lögreglustjóra strax inn í verkefnið. Þar kom inn þekking og reynsla af viðbrögðum og það hefur verið unnin greining á því hvernig þarf að stýra umferð, hvar viðbragðsaðilar þurfa að vera og hvort setja þurfi sérstaka umferðarstefnu á vegum.“

Hvaða leiðir eru helst til skoðunar?

„Það sem er mest til skoðunar núna eru leiðir eins og Vatnsleysuströnd, Nesvegur (frá Reykjanesbæ), og leiðir að Básendum og Stafnesvegi. Þetta eru leiðir sem gætu orðið undir gríðarlegu álagi en mögulega þurfum við að skoða fleiri staði líka.“

„Við vitum hvenær þetta gerist – en ekki hvar fólk verður“

Hversu margt fólk gæti komið?

„Við vitum það ekki nákvæmlega en við vitum hvað þetta getur orðið stórt. Til að setja þetta í samhengi: 12. ágúst 2025 voru um 72.000 erlendir gestir á landinu, og ef fjöldinn verður sambærilegur 2026 má ætla að margir vilji færa sig nær skuggasvæðinu og upplifa sem mest.“

Þuríður bendir á að Reykjanesskaginn verður allur undir almyrkva. Munurinn er í sekúndum eftir því hvað þú staðsetur þig, hversu lengi þú færð fullan almyrkva.

„Það er í eðli fólks að reyna að komast sem næst miðju. Þess vegna reiknum við með álagi á vestari hluta svæðisins, eins og á Garðskaga, í öllum Suðurnesjabæ, Höfnum og allt niður að Reykjanestá. Og svo auðvitað víðar á skaganum.“

Besti staðurinn heima eða á skipulögðum söfnunarstað

Þú segir samt að best sé oft að vera heima. Af hverju?

„Vegna þess að glugginn er stuttur. Þetta eru um ein og hálf til tvær mínútur sem almyrkvinn stendur yfir. Þú gætir lent í umferðarteppu og verið fastur í bíl þegar almyrkvinn verður. Þá missir þú jafnvel af því sem þú ert að elta.“

Hvað er þá verið að plana fyrir þá sem hafa ekki útsýni heima?

„Sveitarfélögin eru að vinna með hugmynd um söfnunarstaði eða hverfastöðvar, staði þar sem fólk getur safnast saman og haft gott útsýni til himins. Við erum að kortleggja þetta núna og markmiðið er að íbúar fái upplýsingar í vor og fram eftir sumri um hvar best er að vera á þessum tíma.“

Upplýsingamiðlun næstu mánuði

Hvert verður stærsta verkefnið á næstunni?

„Að stórum hluta upplýsingamiðlun. Að taka saman allt sem við vitum og koma því á framfæri á mannamáli.“

Hvar verður aðalvefurinn?

„Aðalvefurinn verður solmyrkvi2026.is, vefur Sævars Helga Bragasonar. Svo verða síður hjá sveitarfélögunum með praktískar upplýsingar: hvar söfnunarstaðir verða, hvernig best er að komast þangað, og hvar fólk getur nálgast hluti eins og sólmyrkvagleraugu.“

Hver sér um fræðsluhlutann?

„Reykjanesjarðvangur hefur tekið að sér fræðslustarfið og vinnur með skólum og kennurum. Sævar Helgi mun líka heimsækja skólana. Þetta er allt að komast í fastar skorður.“

Er samráð víðar en bara á Suðurnesjum?

„Já, þetta er líka landsverkefni. Markaðsstofur á vestanverðu Íslandi vinna saman að því að samræma upplýsingaflæðið, þannig að fólk fái sömu skilaboð, bara með staðbundnum áherslum eftir landshlutum.“

Innviðir: þolmörk, bílastæði og salerni

Eru áningarstaðirnir tilbúnir fyrir svona fjölda?

„Flestir, ef ekki allir, eru það ekki. Þess vegna erum við núna að vinna að greiningu á þolmörkum, hversu mörgum getum við tekið á móti á hverjum stað og hvernig.“

Hvaða staðir koma helst til greina?

„Áningarstaðir eins og Brimketill, Gunnuhver, Reykjanesviti og Brú milli heimsálfa verða augljóslega vinsælir. En varðandi bílastæði er Garðskagi líklega best undirbúinn, þar er hægt að nýta stór svæði eins og bílaplan við íþróttasvæðið í Garði, og það er jafnvel verið að samræma hluti eins og að tún séu slegin til að þau nýtist sem bílastæði í samráði við eigendur þeirra.“

Verður byggt mikið fyrir þennan dag?

„Nei, það verður engin stórkostleg uppbygging á svæðinu bara fyrir þennan dag, við höfum ekki tök á því. En með samvinnu við landeigendur og tímabundnum lausnum, eins og að leggja tún undir bílastæði, getum við bætt aðstöðu og stýrt því hvar fólk safnast saman. Við viljum alls ekki að fólk leggi í vegköntum eða stoppi umferð.“

Umferðartoppur við lok vinnudags: „Kannski þarf fólk að komast fyrr heim“

Almyrkvinn er seinnipartinn – hvað þýðir það fyrir vinnu og umferð?

„Við erum líka að skoða að beina þeim tilmælum til atvinnurekenda að þetta sé um fimmleytið og mögulega geti fyrirtæki, ef þau hafa svigrúm, hleypt fólki fyrr heim. Þá forðumst við að fá umferðarþéttni við lok vinnudags á sama tíma og fólk er að reyna að færa sig til að upplifa atburðinn.“

Veðrið skiptir máli – og skiptir samt ekki máli

Ef það verður skýjað, er þetta þá ónýtt?

„Nei, upplifunin á umhverfinu verður einstök sama hvernig veðrið er. Þú upplifir annaðhvort sólmyrkvann beint eða ekki, en birtan, stemningin, breytingin, þetta er sérstakt í öllum tilvikum.“

„Það verður traffík“

Er orðið uppbókað?

„Já, víða. Veitingastaðir verða líklega uppbókaðir og víða er þegar búið að bóka gistingu og hún orðin meira og minna uppseld. Við erum líka búin að kortleggja ákveðna hópa: sums staðar 250 manns, annars staðar 130 manns, og jafnvel er búið að skipuleggja viðburði eins og brúðkaup.“

Hver er stóra óvissan?

„Hvar fara allir hinir, þeir sem eru ekki búnir að bóka og ákveða sig?“

Hvaða skilaboð viljið þið senda til gesta og heimafólks?

„Skipuleggðu þig. Taktu með vatn og nesti, vertu nokkuð viss um hvert þú ert að fara, athugaðu hvort staðir séu opnir/lokaðir, skoðaðu hvort það sé pláss og hvaða stýringar verða í gangi. Við viljum ekki endurtaka sviðsmyndina frá Þingvallahátíðinni árið 2000 þar sem fólk situr fast í bílum klukkustundum saman.“

Gullgrafaraæði og verðlag

Það heyrist talað um gullgrafaraæði og verðhækkanir. Hefur þú áhyggjur af orðspori svæðisins?

„Ekki beinlínis, fólk er að borga fyrir einstaka upplifun. En auðvitað hugsar maður sig tvisvar um ef herbergi er komið í eina og hálfa milljón.“

Hvað með aðra gistimöguleika?

„Við sjáum líka fleiri sem ætla að tjalda, gista í bílum, eða finna óhefðbundnar lausnir. Þetta þarf stýringu: hvar fólk má vera, hvernig það gerir þetta og hvernig við tryggjum öryggi og aðgengi.“

Hvernig sérðu tækifæri fyrir íbúa?

„Þetta er tækifæri. Ef þú átt íbúð eða aðstöðu til að leigja út, þá er eftirspurn. Ég hvet fólk til að skoða það alvarlega, en gera þetta skynsamlega: hafa skýra skilmála, passa að fólk blokki ekki aðstöðu fram á síðasta dag og hætti svo við að koma og jafnvel krefjast fleiri nátta bókunar.“

Hvað gerum við með fólkið fyrir og eftir þessar 2 mínútur?

Það er talað um að fólk vilji storma út á þjóðveginn korteri eftir myrkvann. Geta viðburðir hjálpað við að stýra mannfjöldanum?

„Já, það hefur sést erlendis að fólk byggir upp upplifun í kringum tónlist, menningarviðburði og uppákomur. Víða á landinu er verið að skoða slíkt, til dæmis á Vesturlandi og á Patreksfirði, þar sem verður stýring með rútuferðum vegna aðgangsstýringar að Látrabjargi.“

Eru tækifæri á Suðurnesjum fyrir svona uppákomur?

„Algjörlega. Þetta er kjörið tækifæri fyrir þá sem vilja setja eitthvað upp. Til dæmis er Suðurnesjabær að auglýsa menningarstyrki – og það er mjög skynsamlegt að tengja verkefni við almyrkvann.“

Hvernig getur fólk séð hvar best er að vera – jafnvel frá eigin heimili?

„Á vefnum solmyrkvi2026.is er kort þar sem þú getur slegið inn heimilisfang, séð útsýnið og jafnvel fengið vísbendingu um í hvaða átt þú átt að horfa. Þetta hjálpar líka við að plana: ef þú ætlar að vera með uppákomu eða þjónustu, þá er skynsamlegt að vera þar sem fólk mun safnast saman á söfnunarstöðum, ekki vera innandyra akkúrat á stóru stundinni.“

„Allir þurfa að vera með fullan lager“

Hvað með verslanir og þjónustu þennan dag?

„Reynslan sýnir að í svona straumi geta vörur hreinlega horfið úr hillum, ekki endilega vegna þjófnaðar, heldur vegna þess að starfsfólk nær ekki að fylla á. Þess vegna þurfa verslanir að vera vel mannaðar, með nægar birgðir og hugsanlega líka aukna gæslu.“

Almyrkvinn er líka virðisaukandi tækifæri fyrir marga. Íþróttafélög ættu til dæmis að taka þátt, vera með fjáröflun og þjónustu. „Það þarf að virkja samfélagið,“ segir Þuríður.

Ef þú dregur þetta saman – hvert er meginmarkmiðið?

„Að fólk sé meðvitað um hvað er að fara að gerast og geti upplifað þetta sem best, án þess að öryggi og umferð fari úr böndunum. Þetta er eins og náttúruatburður: þetta gerist þegar það gerist. Við getum ekki stjórnað honum, en við getum undirbúið okkur og gert þetta saman.“