Alþingi samþykkti samhljóða sérreglur fyrir kosningar í Grindavík

Alþingi samþykkti í dag samhljóða frumvarp sem setur sérreglur um kosningarrétt og kjörgengi í Grindavíkurbæ vegna sveitarstjórnarkosninga sem fyrirhugaðar eru 16. maí 2026. Atkvæði féllu þannig að 48 sögðu já og 15 voru fjarverandi atkvæðagreiðslu.

Frumvarpið er ætlað að tryggja að Grindvíkingar, sem hafa flutt lögheimili sitt tímabundið eða til annarra sveitarfélaga eftir rýmingu, geti eftir skýrum reglum tekið þátt í kosningum í heimabænum og veitt komandi bæjarstjórn sterkt lýðræðislegt umboð inn í endurreisnina.

Sérreglur taldar nauðsynlegar vegna fordæmalausra aðstæðna

Ásthildur Lóa Þórsdóttir, sem mælti fyrir nefndaráliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sagði að nefndin hefði sérstaklega skoðað hvort frumvarpið gæti orðið fordæmi fyrir önnur sveitarfélög. Niðurstaðan væri sú að aðstæður í Grindavík væru svo sérstakar að þær yrðu ekki bornar saman við venjulegar efnahagslegar þrengingar.

Hún lagði áherslu á að þrátt fyrir óvissu væri mikilvægt að halda áfram með endurreisn bæjarins og að ný sveitarstjórn þyrfti skýrt umboð:

„Að mati nefndarinnar er lykilatriði að Grindvíkingum verði veitt tækifæri til að veita þeirri sveitarstjórn sterkt lýðræðislegt umboð til að leiða bæjarfélagið gegnum endurreisnarferlið.“

Ásthildur Lóa sagði að leiðin í frumvarpinu væri sanngjörn og að Grindvíkingar sjálfir fengju val um hvar þeir nýttu kosningarrétt sinn:

„Lagt er í hendur Grindvíkinga sjálfra að ákveða hvort þeir nýti kosningarrétt í sveitarfélaginu eða því sveitarfélagi þar sem þeir eiga nú lögheimili.“

Hún benti einnig á að mikilvægt væri að kynna reglurnar vel, meðal annars vegna þess að sá sem kýs í Grindavík hafi þá ekki kosningarrétt í öðru sveitarfélagi í sveitarstjórnarkosningunum 2026.

Spurt um kjörstað og kostnað

Halla Hrund Logadóttir fagnaði því að málið væri komið í skýran farveg og sagði Grindvíkinga „sterkt og öflugt samfélag“ sem þurfi að fá tækifæri til að kjósa og byggja upp. Hún spurði sérstaklega um framkvæmdina:

„Verður settur upp kjörstaður í Grindavík? Hvernig er praktísk útfærsla þessa máls hugsuð…? Og sama varðandi kostnað… er eitthvað sérstakt fjármagn sem mun fylgja þessum lögum?“

Ásthildur Lóa svaraði að gert væri ráð fyrir kjörstað í Grindavík, nema öryggisaðstæður krefðust annars:

„Það er gert ráð fyrir að kosið verði í Grindavík… með þeim fyrirvara að það eigi sér stað rýming… þá verði fundinn annar kjörstaður.“

Um kostnaðinn sagðist hún ekki hafa skýr svör, en taldi líklegt að sveitarfélagið bæri almennt kostnað vegna kosninga.

Halla Hrund tók svo aftur til máls og hvatti til þess að ríkisstjórnin héldi áfram að styðja Grindvíkinga í framhaldinu, meðal annars vegna mála sem snerta fyrirtæki, börn og andlega líðan. Ásthildur Lóa sagði þá að ríkisstjórnin væri ekki að „sleppa höndunum af Grindavík“ og fagnaði samstöðu þvert á flokka um málið.

„Fordæmalaust“ en þarf að útskýra vel

Karl Gauti Hjaltason sagði frumvarpið fordæmalaust í íslenskri sögu, enda væri verið að setja sérstakar reglur fyrir eitt sveitarfélag. Hann taldi þó ljóst að hamfarirnar í Grindavík væru svo einstakar að varla mætti draga almennar ályktanir eða óttast að slíkt yrði endurtekið víða.

Hann lagði áherslu á að kjörskrá gæti orðið mjög óviss og sveiflast um hundruð eða þúsundir, og að nýtt fyrirkomulag gæti ruglað bæði kjósendur og kjörstjórnir. Því þyrfti kynningu og undirbúning um allt land.

Í umræðu eftir atkvæðagreiðslu sagði Karl Gauti að það skipti sköpum að þetta tækist vel, þar sem verið væri að veita fólki kosningarrétt í sveitarfélagi þótt það væri með lögheimili annars staðar. Hann endaði á hvatningu sem vísaði til orða Ólafs Jóhannessonar eftir Vestmannaeyjagosið:

„Vestmannaeyjar skulu rísa.“ Svo ég segi: „Grindavík mun rísa.“

Hvatt til framboða og varað við að taka völdin af heimamönnum

Bryndís Haraldsdóttir sagði að ekki mætti umgangast breytingar á kosningalögum af léttúð, en taldi að hér hefði verið vandað til verka. Hún lagði áherslu á að fólk þyrfti að skilja að það gæti ekki kosið á tveimur stöðum og að skráning á kjörskrá fæli í sér skýrt val.

Bryndís ræddi einnig stöðu þeirra sem gætu boðið sig fram, og sagði verkefnið sem bíði nýrrar bæjarstjórnar í Grindavík vera sérstaklega krefjandi. Hún hvatti þá sem væru tilbúnir að leggja á sig þá vinnu til að gefa kost á sér.

Hún nefndi líka að hún hefði spurt fulltrúa sveitarfélagsins á nefndarfundi um mögulega sameiningu við önnur sveitarfélög á Suðurnesjum og fengið skýrt neitandi svar. Þó taldi hún ástæðu til að útiloka ekki slíkar leiðir til framtíðar, að minnsta kosti hvað varðar samrekstur verkefna.

„Kosningarréttur er eitt helsta tækið“

Guðrún Hafsteinsdóttir sagði breytinguna hluta af endurreisn samfélagsins í Grindavík og lagði áherslu á að Grindvíkingar sjálfir ættu að vera ráðandi afl í þeim ákvörðunum sem fram undan eru. Hún lýsti álagi á núverandi bæjarstjórn sem fordæmalausu og sagði mikilvægt að brottfluttir Grindvíkingar, sem hugsa hlýtt heim, geti tekið þátt:

„Kosningarréttur er eitt helsta tækið til að tryggja að ákvarðanir endurspegli vilja þeirra sem eiga mestra beinna hagsmuna að gæta að framtíð samfélagsins.“

Hún lýsti einnig því að Grindavík yrði aldrei alveg eins og áður, en bæjarfélagið myndi lifa og byggjast upp á ný. Hún nefndi jákvæð teikn í samfélaginu, meðal annars að þorrablót hefði verið haldið að nýju og að íþróttastarf hefði þjappað fólki saman.

Eftir atkvæðagreiðslu sagði Guðrún að þetta væri jákvætt og óvenjulegt skref sem geri sveitarstjórnarkosningar í Grindavík mögulegar 16. maí. Hún bætti við að kosningarnar myndu að hennar mati marka upphaf endurreisnarinnar:

„Í mínum huga munu þessar kosningar sömuleiðis marka upphafið að endurreisn Grindavíkur.“

Víðir: stórt skref – og verkefnin flytjast heim

Víðir Reynisson sagði að þótt frumvarpið væri stutt og hnitmiðað væri um gríðarlega stórt mál að ræða. Hann lýsti því að málið hefði verið unnið í samráði við íbúa, bæjarstjórn og hagsmunasamtök, meðal annars í samráðsgátt stjórnvalda í tengslum við verkefnið Öruggt skref.

Hann lagði áherslu á að framkvæmd kosninganna yrði vandasöm og að eftir kosningar flyttust verkefni sem Grindavíkurnefndin hefur sinnt til sveitarfélagsins. Því væri mikilvægt að Alþingi gæti brugðist hratt við ef eitthvað vantaði upp á.

Hann var einnig skýr gegn því að ræða sameiningu sveitarfélagsins á þessum tímapunkti og taldi slíkt geta grafið undan endurreisn og sjálfsmynd bæjarins.

Í umræðu eftir atkvæðagreiðslu kallaði Víðir daginn góðan og merkilegan og þakkaði þeim sem unnið hefðu að lausninni, meðal annars forsætisráðuneytinu, Grindavíkurnefndinni og forsætisráðherra. Hann hvatti Grindvíkinga til þátttöku:

„Nú hvetjum við Grindvíkinga að taka þátt í kosningabaráttunni í vor, bjóða sig fram og taka þátt í kosningunum í Grindavík til að taka og móta sína framtíð.“

Sigurður Ingi: fyrsta skrefið – en fylgja þarf eftir

Sigurður Ingi Jóhannsson sagði að farið væri óvanalega leið vegna óvanalegra aðstæðna og kallaði þetta áhugaverða tilraun. Hann lagði áherslu á að þegar löggjafinn geri þetta mögulegt þurfi næstu skref að tryggja að fólkið sem vilji snúa aftur fái raunverulegt tækifæri til þess:

„Þá þarf framkvæmdarvaldið og hugsanlega við hér í löggjafarsamkomunni að taka einhver þau skref sem gerir það að verkum að fólkið í Grindavík… fái til þess tækifæri.“