Fegursta sýning náttúrunnar: Reykjanesskaginn í almyrkvaslóð 12. ágúst

Miðvikudaginn 12. ágúst 2026 fá íbúar og gestir Suðurnesja tækifæri sem kemur sjaldan upp á mannsævi: almyrkva á sólu, sýnilegan beint frá heimahögum. Sævar Helgi Bragason, stjörnuáhugamaður og alþekktur sem Stjörnu-Sævar, segir að við séum að fara að upplifa eitthvað sem sé „einhvern veginn engu líkt“.

„Við erum bara að fara að upplifa fegurstu sýningu náttúrunnar,“ segir Sævar. „Við erum að fara að upplifa það þegar tunglið fer fyrir sólina og varpar skugga á jörðina.“

Hann segir að þetta sé svo sterkt að það sé erfitt að lýsa því án þess að verða tilfinningaríkur. „Ég hef séð fjóra almyrkva með eigin augum og græt í öll skiptin,“ segir hann og bætir við að við séum „bara svo heppin að vera uppi á þeim tíma þar sem skugginn fellur á okkur.“ Braut skuggans liggur yfir Reykjanesskagan og vestast á skaganum vara áhrifin lengst.

Einstakt tækifæri

Sævar leggur áherslu á að svona atburður sé ekki bara sjaldgæfur, hann sé sjaldgæfur frá sama stað. „Það líður mjög langur tími á milli þess að myrkvi verði frá hverjum tilteknum stað á jörðinni,“ segir hann og rifjar upp að síðast hafi sólmyrkvi sést frá Íslandi árið 1954, nú sé tækifæri til að sjá almyrkvann 2026 og þar á eftir árið 2196 eða eftir 170 ár. „Þannig að þetta er svona einstakt tækifæri á ævi langflestra Íslendinga og það er eins gott ef við nýtum það mjög vel,“ segir hann.

„Tugir þúsunda“ gætu flykkst á svæðið

Þegar rætt er um umfangið segir Sævar að í mörgum löndum séu almyrkvar „risastórir viðburðir í ferðaþjónustu“. Hingað geti komið fjöldi fólks sérstaklega til að sjá myrkvann.

„Það er erfitt að segja til um nákvæmlega hversu margir koma hingað,“ segir hann, „en ef þetta svæði er það sem best viðrar… þá má búast við því að hér verði tugir þúsunda manna samankomnir, bæði Íslendingar en líka útlendingar sem eru að elta myrkvann.“

Hann bendir sérstaklega á að Suðurnesjabær og Reykjanesskaginn geti orðið þungamiðja. „Suðurnesjabær og Reykjanenstá eru svona þeir staðir á Reykjanesskaganum sem eru með hvað lengstan myrkva,“ segir hann og telur að það geti haft áhrif á það hvar fólk safnast saman.

Hvað gerist þegar himinninn „breytist“?

Sævar lýsir því að upplifunin byrji ekki bara á augnabliki, heldur byggist hún upp.

„Fimm til tíu mínútum fyrir almyrkvann… bregður alveg einstaklega glæsilegri málmkenndri, silfurlitaðri birtu yfir allt,“ segir hann. „Þetta verður eins konar fegursta rökkur ævinnar.“

Þegar tunglið er við það að hylja sólina alveg segir hann að sjónarspilið fari á næsta stig: „Þá birtast ljósblettir við jaðarinn, sem mynda perlur beinlínis… og svo síðasti geislinn hverfur. Þá verður þetta svona eins og risavaxinn demantur á himninum.“

Og síðan komi augnablikið sem fólk muni aldrei gleyma: „Þegar tunglið er alveg komið fyrir þá starir það á okkur ofan af himninum, eins og kolsvart auga, svarthol umvafið svona perluhvítri áru… Það heitir kóróna sólarinnar.“

Hann hvetur alla til að nýta tækifærið. „Þetta er í eina skiptið á ævinni þar sem Suðurnesjafólk getur séð þetta heiman frá sér „Og ég bara ætla að ráðleggja að allir glenni augunum til himinsins þennan dag,“ segir Sævar.

„Þú upplifir myrkvann með öllum skilningarvitum“

Sævar segir almyrkva ekki aðeins sjónrænan viðburð, hann „hreyfi við þér“. Hann lýsir því hvernig hann hafi dvalið undir skugga tunglsins í rúmar tólf mínútur í þeim fjórum myrkvum sem hann hefur elt.

„Ég hef dvalið undir honum í 12 mínútur og 21 sekúndu og ég lýsi því alltaf bara að þetta séu tólf fallegustu mínútur ævinnar,“ segir hann. „Hvorki myndir, né vídeó, né lýsingar gera því almennilega skil… þú upplifir myrkvann með öllum skilningarvitum nánast. Þú finnur bókstaflega fyrir honum… þú heyrir í honum líka.“

Hvernig á fólk að undirbúa sig?

Sævar segir fyrsta skrefið einfalt: að fræðast og vera með rétta búnaðinn.

„Í fyrsta lagi náttúrulega að fræðast,“ segir hann. „Sækja sér upplýsingar um það hversu langur myrkvinn er þar sem þú býrð, í hvaða átt þú ert að horfa…“

Hann nefnir vefinn sem hann heldur úti sem hjálpartæki og segir fólk geti „fundið húsið sitt, smellt á kortið og séð upp á sekúndu hvenær allir þættir myrkvans byrja“. Hann varar fólk einnig við því að nota gervigreindina með ráðleggingar varðandi almyrkvann. Nota frekar upplýsingar sem mannshugurinn hefur tekið saman.

En það sem hann leggur hvað mesta áherslu á er öryggið: „Svo verður fólk að verða sér úti um svona sólmyrkvagleraugu til að fylgjast með aðdraganda almyrkvans… Þegar almyrkvi skellur á þá tekurðu gleraugun af… og svo aftur upp gleraugun eftir að almyrkvanum lýkur.“

„Ég vil að það verði ekki eitt einasta tilvik á Íslandi um það að einhver verði fyrir augnskaða,“ segir hann og ítrekar að þetta sé öruggt ef fólk kann reglurnar.

Tímasetningar og sólhæð: „Hún er á kjörstað“

Aðspurður um hvenær þetta gerist segir Sævar að um sé að ræða síðdegisviðburð. „Þetta er… miðvikudagurinn 12. ágúst 2026 og síðdegis,“ segir hann og nefnir dæmi um að í Suðurnesjabæ geti ferlið hafist um 16:47, almyrkvi orðið um 17:47–17:48 og heildaratburðurinn staðið í kringum tvo tíma.

Hann segir líka að sólin verði ekki „lág“ þegar þetta gerist. „Hún er býsna hátt á lofti, hún er alveg í 25 gráðu hæð… þannig að hún er bara á kjörstað.“

Ef skýjað verður: „Við upplifum myrkvann samt“

Eitt helsta áhyggjuefnið er veðrið og Sævar reynir að taka stinginn úr því.

„Alveg sama hvernig viðrar, þá verður þetta einstök, skrýtin, skemmtileg upplifun,“ segir hann. „Við upplifum sem sagt myrkvann, jafnvel þó að það sé skýjað.“

Hann segir alskýjað verstu niðurstöðuna ef markmiðið er að sjá sólina sjálfa, en að smáský skipti litlu. „Ef það eru allt smáský á lofti þá skiptir eiginlega engu máli… við þurfum ekki fullkomið veður.“

Umferðin – og „besta sviðsmyndin“

Fólk er hvatt til að vera heima hjá sér og fylgjast með þaðan til að forðast umferðarstíflur og Sævar tekur undir að þetta geti orðið stórt mál ef fólk fer að elta birtubletti milli landshluta.

„Ef það er gott veður hérna bara á svæðinu, ekki fara neitt, vertu bara heima,“ segir hann. „Njóttu þess að vera heima hjá þér og búa til partí.“

En ef aðeins einn hluti landsins verður bjartur geti umferðin orðið erfið, sérstaklega eftir myrkvann. „Ef það er bara ákveðið svæði á vestanverðu landinu sem verður bjart, þá verður umferðin hræðileg, sér í lagi eftir myrkvann og þá fyrst byrjar umferðaröngþveiti sem getur staðið yfir tímunum saman.“

Hvatning til sveitarfélaga og fyrirtækja: „Gera sem allra mest úr þessu“

Sævar sér líka tækifæri fyrir samfélagið á Suðurnesjum að gera daginn að hátíð.

„Þetta er hátíðisdagur, sögulegur dagur,“ segir hann og hvetur til þess að bjóða upp á viðburði, list, veitingasölu og jafnvel að vinnuveitendur gefi fólki frí eftir hádegi.

„Gefa öllum tækifæri til þess að fara út á meðan á þessu stendur til þess að upplifa almyrkvann,“ segir hann og nefnir að dæmi séu um að fyrirtæki hyggist gera ráðstafanir svo gestir missi ekki af augnablikinu. Bláa lónið ætlar að sjá til þess að allir verði utandyra þegar almyrkvinn verður.

Og eftir að myrkvinn er liðinn? Þá á að fagna. Þegar að almyrkvinn er búinn, þá er bara um að gera að hafa gaman, fagna sögulegum degi sem þú færð aldrei aftur að upplifa hér á landi í þessu lífi.